KARACAOVA BÖLGESİ BİRİNCİ KUŞAK MÜBADİLLERDEN SÖZLÜ KAYNAKLAR

 

KARACAOVA BÖLGESİ BİRİNCİ KUŞAK MÜBADİLLERDEN SÖZLÜ KAYNAKLAR

Süleyman Ilgaz – 1900, Gustulup

“Gustulup tamamen bir Türk köyüydü. Köyümüzde camimiz, medresemiz ve değirmenimiz vardı. Hasan, Mehmet ve Muhammed hocalar bizlere Kur’an-ı Kerim öğretirdi. Durumumuz oldukça iyiydi, zengindik.”

Kaynak: İskender Özsoy, İki Vatan Yorgunları: Mübadele Acısını Yaşayanlar.

Ali Solmaz – 1898, Kapiyani

“Bin hanelik köyümüzün tamamı Türklerden oluşuyordu. Sadece 40–50 hane kadar Hristiyan (Rum, Bulgar ve Roman) nüfus vardı. Onlar bize ‘ağa’ der, yanımızda işçi olarak çalışırlardı.”

Kaynak: İskender Özsoy, İki Vatan Yorgunları: Mübadele Acısını Yaşayanlar.

Abdullah Arıç – 1894, Fuştan

“Fuştan, yaklaşık 500 hanelik bir Türk köyüydü. Nahiye müdürümüz, Mustafa Kemal Atatürk’ün eniştesi Ohrili Faik Bey’di. Yunan çeteleri çevre köyleri yaktığında, biz bu acı olayları tepelerden korkuyla izledik.”

Kaynak: Tercüman Gazetesi, Abdullah Arıç röportajı.

Not: Bu anlatılar, dönemin kişisel hafızasını ve sözlü tarih tanıklığını yansıtır; tek başına bütün Karacaova’nın demografisini kanıtlayan istatistikî veri olarak değil, arşiv ve nüfus kayıtlarını tamamlayan kaynaklar olarak değerlendirilmelidir.

#karacaova 

TARİHİ 1530 YILINDA DONDURARAK GERÇEKLERİ NEREYE KADAR GİZLEYEBİLİRSİNİZ?

 

TARİHİ 1530 YILINDA DONDURARAK GERÇEKLERİ NEREYE KADAR GİZLEYEBİLİRSİNİZ?

Karacaova bölgesindeki bir köy hakkında paylaşım yapan bir kişi, 1530 yılına ait kayıtlarda köyün Hristiyan nüfusundan söz ederek köyün tarihini anlatıyor. Peki, neden 1530'dan başlayıp 1924 yılına kadar uzanan Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerine bakılmıyor?

Çünkü bir köyün 1530 yılındaki nüfus yapısını göstermek, tek başına o köyün sonraki yüzyıllardaki tarihini anlatmaya yetmez.

Osmanlı döneminde, bölgedeki bazı köylerde Hristiyan nüfusun azalması ve yerleşimlerin yeniden düzenlenmesiyle birlikte, devlet tarafından Müslüman Türk topluluklarının iskân edildiğine ve bazı yerlerde çiftlikler verilerek yerleşimin teşvik edildiğine dair arşiv kayıtları bulunmaktadır.

Burada asıl mesele şudur:

Türk iskânından neden rahatsız olunuyor?

Üstelik arşiv belgelerinde bugün kullandığımız anlamda doğrudan “Türk” kelimesini aramak da doğru bir yöntem değildir. Dönemin kayıtlarında topluluklar “Evlad-ı Fatihan”, “Yörük”, “Tatar”, “Konyar” gibi farklı adlandırmalarla karşımıza çıkabilmektedir. Bu iskân hareketlerini tarihçiler de belgeleriyle ortaya koymuştur.

Dolayısıyla yalnızca “1530 yılında bu köy Hristiyandı” demek, köyün bütün tarihini açıklamaz. Bu, tarihin yalnızca bir sayfasını göstermektir.

Aynı yaklaşımı İstanbul örneğinde de görüyoruz.

“İstanbul 1453'te fethedildi, o tarihte şehirde Hristiyan nüfus vardı” demek elbette tarihî bir gerçektir. Ancak tarihi orada bırakıp sonraki yüzyıllarda gerçekleşen Türk ve Müslüman iskânını, nüfus değişimini ve İstanbul'un zaman içerisinde Türk-İslam şehrine dönüşmesini görmezden gelirseniz, ortaya eksik bir tarih çıkar.

Tarih, işimize gelen yılı seçip geri kalanını yok saymak değildir.

Bir köyün 1530'daki durumunu araştırıyorsanız, 1600'lere, 1700'lere, 1800'lere ve nihayet 1924'e kadar uzanan belgeleri de ortaya koymak zorundasınız.

Benim itirazım tam olarak buna:

Osmanlı ve Cumhuriyet arşivlerinin tamamına bakalım. Belgeleri birlikte okuyalım. Hangi topluluk nereden gelmiş, nereye iskân edilmiş, hangi köyde hangi nüfus yaşamış; hepsini belgeler üzerinden konuşalım.

Çünkü tarih, seçilmiş birkaç belgeyle değil, bütün belgeler birlikte değerlendirilerek yazılır.

Gerçeklerden korkmaya gerek yok.

Bağımsız Araştırmacı Yazar

Hüsnü Yazıcı

#karacaova

 #karacaova 

 #karacaova #Karacaabad 

MAKEDONYA ÜZERİNE SEYYAHLAR, COĞRAFYACILAR, ETNOGRAFLAR, HARİTACILAR VE İSTATİSTİKÇİLER YÜZYILDAN 20. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR KRONOLOJİK LİSTE

MAKEDONYA ÜZERİNE SEYYAHLAR, COĞRAFYACILAR, ETNOGRAFLAR, HARİTACILAR VE İSTATİSTİKÇİLER

YÜZYILDAN 20. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR KRONOLOJİK LİSTE

NOT:

“Makedonya” tarih boyunca bugünkü Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'nin sınırlarıyla sınırlı bir bölge olarak kullanılmamıştır. Tarihî Makedonya kavramı; Selanik, Vodina, Yenice-i Vardar, Karacaova, Manastır, Ohri, Üsküp, Köprülü, İştip, Pirlepe, Tikveş, Gevgeli, Serez ve çevresini içine alan geniş bir coğrafya için kullanılmıştır.

Bu nedenle aşağıdaki listede yalnız bugünkü Kuzey Makedonya sınırları içindeki yerleri değil, tarihî Makedonya coğrafyasını gezen veya bu bölge hakkında etnografik, coğrafi, istatistikî, siyasî ve tarihî çalışma yapan kişiler de bulunmaktadır.

Ayrıca “seyyah”, “etnograf”, “coğrafyacı”, “haritacı”, “konsolos”, “misyoner”, “diplomat”, “arkeolog” ve “istatistikçi” birbirinden farklı mesleklerdir. Liste bu farklı kaynak türlerini birlikte göstermektedir.

I. 14. VE 15. YÜZYILLAR

BERTRANDON DE LA BROQUIÈRE 1432–1433 yıllarında Osmanlı Rumelisi'nden geçti. Rumeli şehirleri ve yolları hakkında erken Batılı gözlemler bıraktı.

PERO TAFUR 1435–1439 yılları arasında Balkanlar ve Osmanlı coğrafyasını gezdi. Şehirler, halk ve ulaşım yolları hakkında bilgiler verdi.

CYRIACUS OF ANCONA – CIRIACO D'ANCONA

yüzyılın önemli İtalyan hümanist ve gezginlerinden biridir. Balkanlar ve Osmanlı coğrafyasındaki eski eserlerle ilgilendi.

II. 16. YÜZYIL

BENEDETTO RAMBERTI Osmanlı toprakları ve Balkanlar hakkında seyahat ve gözlem yazıları bıraktı.

PIERRE BELON

yüzyılın önemli Fransız doğa bilimcisi ve seyyahıdır. Osmanlı Rumelisi ve Balkan coğrafyası hakkında gözlemleri vardır.

HANS DERNSCHWAM 1553–1555 yıllarında Osmanlı topraklarında seyahat etti. İstanbul'dan Balkanlar'a uzanan yolculuğunda Rumeli şehirleri hakkında gözlemler yaptı.

OGIER GHISELIN DE BUSBECQ Avusturya elçisi olarak Osmanlı coğrafyasında bulundu. Balkanlar ve Osmanlı idaresi hakkında bilgiler bıraktı.

STEPHAN G. GERLACH 1570'lerde Osmanlı topraklarında bulundu. Rumeli ve Osmanlı toplumu hakkında gözlemler bıraktı.

REINHOLD LUBENAU

yüzyılın sonlarında Osmanlı topraklarını gezen Alman seyyahtır.

III. 17. YÜZYIL

EVLİYA ÇELEBİ 1611–1682.

Makedonya araştırmaları açısından en önemli seyahatname kaynaklarından biridir.

Seyahatnâme'nin özellikle V. ve VIII. ciltlerinde Makedonya hakkında geniş bilgiler vardır.

Üsküp, Kumanova, İştip, Köprülü, Manastır, Resne, Kıratova, Pirlepe, Ohri ve başka merkezleri anlatır.

Şehirlerin mahalleleri, camileri, mescitleri, tekkeleri, kiliseleri, çarşıları, zanaatları, halkı, gelenekleri, ekonomik hayatı ve coğrafyası hakkında bilgi verir.

KÂTİP ÇELEBİ – HACI HALİFE

yüzyıl Osmanlı coğrafyacısıdır. Balkanlar ve Makedonya'nın şehirleri ve coğrafyası hakkında bilgiler içerir.

ROBERT DE DREUX

yüzyılda Osmanlı Rumelisi ve Makedonya hakkında gözlemler bırakan Fransız din adamı ve gezgin.

EDWARD BROWN

yüzyıl İngiliz seyyahtır. Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası hakkında gözlemleri vardır.

JOHN COVEL İngiliz din adamı ve seyyah. Osmanlı Balkanları hakkında gözlemleri vardır.

GEORGE WHELER

yüzyılda Osmanlı Balkanları ve Yunanistan coğrafyasını gezdi.

JEAN-BAPTISTE TAVERNIER Osmanlı Balkanları ve Doğu Akdeniz hakkında seyahat yazıları bıraktı.

PAUL RYCAUT Osmanlı İmparatorluğu hakkında geniş gözlemler yapan İngiliz diplomat ve yazardır.

IV. 18. YÜZYIL

RICHARD POCOCKE

yüzyıl İngiliz seyyahtır. Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası hakkında seyahat notları bulunmaktadır.

CARSTEN NIEBUHR

yüzyılın önemli Alman/Danimarkalı coğrafyacısı ve seyyahıdır.

CHARLES PERRY Osmanlı toprakları ve Balkanlar hakkında seyahat gözlemleri bıraktı.

WILLIAM ETON Osmanlı İmparatorluğu ve Balkanlar üzerine yazdı.

FRANÇOIS CHARLES HUGUES LAURENT POUQUEVILLE 1770–1838. Fransız diplomat, doktor ve seyyahtır. Yunanistan, Arnavutluk ve Osmanlı Rumelisi hakkında önemli eserleri vardır.

Özellikle: “Voyage de la Grèce” “Travels in Greece and Turkey”

Makedonya'ya doğrudan veya dolaylı temas eden erken 19. yüzyıl kaynaklarından biridir.

WILLIAM MARTIN LEAKE 1777–1860. İngiliz asker, diplomat, coğrafyacı ve arkeolog.

1804–1810 yılları arasındaki seyahatleri özellikle önemlidir.

“Travels in Northern Greece”

Makedonya'nın topografyası, eski yerleşimleri ve yolları bakımından önemli bir kaynaktır.

V. 19. YÜZYILIN İLK YARISI

ESPRIT-MARIE COUSINÉRY 1747–1833.

Fransa'nın Selanik konsolosu.

“Voyage dans la Macédoine” 1831.

Selanik ve Makedonya hakkında erken dönem Fransız gözlemlerinin en önemli isimlerinden biridir.

AMI BOUÉ 1794–1881.

Jeolog, coğrafyacı ve gezgin.

“Voyage dans la Turquie d'Europe” 1840.

“Recueil d'itinéraires dans la Turquie d'Europe” 1854.

“Ethnographische Karte des Osmanischen Reiches europäischen Theiles und von Griechenland” 1847.

Makedonya'nın etnografik haritalandırılması açısından çok önemli bir isimdir.

AUGUST GRISEBACH 1814–1879.

Alman botanikçi ve coğrafyacı.

“Reise durch Rumelien und nach Brussa im Jahre 1839” 1841.

Rumeli ve Makedonya'daki coğrafya, bitki örtüsü ve yerleşimlere ilişkin gözlemleri vardır.

JOHANN GEORG VON HAHN 1811–1869.

Avusturyalı diplomat, dilbilimci ve araştırmacı.

Arnavutluk, Rumeli ve Vardar havzası hakkında önemli çalışmalar yaptı.

VICTOR GRIGOROVIÇ 1815–1876.

Rus Slavist ve dilbilimci.

1840'larda Balkanlar'ı gezdi.

Makedonya'nın Slav dilleri ve nüfusu hakkında gözlemler yaptı.

JOSEPH MÜLLER

yüzyıl Avusturyalı doktor ve araştırmacıdır.

1844'te yayımlanan seyahat notlarında Rumeli ve Balkan halklarının dil ve kimliği hakkında değerlendirmeler yaptı.

PAVEL JOSEF ŠAFAŘÍK 1795–1861.

Slav tarihi, dili ve etnografyası üzerine çalışan önemli bilim insanıdır.

“Slovanský zeměvid” 1842.

Makedonya'nın Slav nüfusunu sınıflandıran erken dönem çalışmalardan biridir.

CONSTANT DESJARDINS

yüzyıl Fransız araştırmacıdır. Balkanlar ve Makedonya'nın etnografyası hakkında çalışmalar yaptı.

DAVIDOVITCH

yüzyıl Sırp kaynaklarında Makedonya'nın Slav nüfusu üzerine çalışma yapan isimlerden biridir.

STEFAN VERKOVIĆ 1821–1893.

Bosna, Makedonya ve Balkanlar'da folklor ve etnografya araştırmaları yaptı.

Makedonya'nın folkloru, halk şiiri ve Slav nüfusu üzerine çalışmaları vardır.

GEORGINA MUIR MACKENZIE 1833–1874.

ADELINE PAULINA IRBY 1831–1911.

Mackenzie ve Irby birlikte Balkanlar'ı gezdiler.

“Travels in the Slavonic Provinces of Turkey-in-Europe” 1860'lar.

Makedonya'nın şehirleri, köyleri, halkı, eğitim ve dinî kurumları hakkında gözlemler içerir.

VI. 19. YÜZYILIN ORTASI

GUILLAUME LEJEAN 1828–1871.

Fransız coğrafyacı ve seyyah.

“Ethnographie de la Turquie d'Europe” ve “Karte ethnographique de la Turquie d'Europe”

Makedonya'nın etnografik haritalandırılması bakımından önemli isimlerden biridir.

HEINRICH BARTH 1821–1865.

Alman araştırmacı ve gezgin.

Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası hakkında gözlemleri vardır.

EDWARD LEAR 1812–1888.

İngiliz ressam, gezgin ve yazar.

1850'lerde Balkanlar ve Makedonya'yı gezdi.

Makedonya şehirleri ve manzaraları hakkında çizimleri ve seyahat notları vardır.

JAMES CLARKE Balkanlar ve Osmanlı toprakları hakkında seyahat yazıları bırakan İngiliz araştırmacılardan biridir.

AUGUSTE GRISBACH / GRISEBACH Rumeli ve Makedonya'nın coğrafyası ve doğal özellikleri üzerine gözlemleri önemlidir.

JOSEPH VON HAMMER-PURGSTALL Osmanlı tarihi ve coğrafyası hakkında kapsamlı çalışmalar yapan Avusturyalı tarihçidir.

FRANZ BABINGER Daha sonraki dönemin Osmanlı tarihçilerinden olmakla birlikte Makedonya ve Osmanlı Balkanları kaynaklarının değerlendirilmesinde önemlidir.

VII. RUS VE SLAV ARAŞTIRMACILAR

VIKENTY MAKUSHEV Rus tarihçi ve Slavist.

1860'larda Balkanlar ve Makedonya'nın Slav nüfusu üzerine araştırmalar yaptı.

MIKHAIL MIRKOVICH Rus araştırmacı.

1867 civarında Balkanlar'ın etnografik haritalandırılması çalışmalarında adı geçmektedir.

ZARYANKO Rus etnografik harita çalışmalarında yer alan isim.

KOMAROV Rus etnografik ve Slav araştırmaları içinde adı geçen isim.

ALEXANDER HILFERDING Rus Slavist ve araştırmacı.

LUBOR NIEDERLE 1865–1944.

Çek arkeolog, antropolog ve Slav araştırmacısı.

Balkan Slavlarının tarihî ve etnografik sınıflandırmaları üzerine çalıştı.

VIII. ÇEK, SLOVAK VE ORTA AVRUPALI ARAŞTIRMACILAR

KAREL JAROMÍR ERBEN

yüzyıl Çek araştırmacısı.

Balkan Slavları ve Makedonya hakkında etnografik değerlendirmeleri vardır.

FRANZ BRADAŠKA Makedonya ve Balkanlar hakkında etnografik ve haritacılık çalışmalarında adı geçen Avusturyalı araştırmacıdır.

AUGUST HEINRICH PETERMANN 1822–1878.

Alman coğrafyacı ve haritacı.

Makedonya ve Balkanlar hakkında etnografik haritaların hazırlanmasında etkili olmuştur.

HEINRICH KIEPERT 1818–1899.

Alman coğrafyacı ve haritacı.

Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası için çok sayıda harita hazırladı.

Makedonya'nın 19. yüzyıl etnografik haritaları bakımından temel isimlerden biridir.

IX. İNGİLİZ VE BATILI HARİTACILAR

JAMES WYLD İngiliz haritacı.

1877 civarında Balkanlar ve Makedonya'nın etnografik/coğrafi haritaları üzerinde çalıştı.

EDWARD STANFORD İngiliz haritacı ve yayıncı.

1877'de Makedonya'nın etnografik dağılımını gösteren haritalar yayımladı.

F. BIANCONI 1877 civarında Makedonya'nın nüfusu ve etnografyası üzerine değerlendirmelerde bulundu.

CHARLES SAX Avusturyalı araştırmacı.

1870'lerde Balkanlar'ın etnografyası üzerine çalışmalar yaptı.

FELIX KANITZ 1829–1904.

Avusturyalı arkeolog, ressam ve seyyah.

Sırbistan ve Balkanlar hakkında çok sayıda eser ve çizim bıraktı.

X. 1870–1890 ARASI

GEORG WEIGAND 1860–1932.

Alman dilbilimci.

Balkan Slavları, Ulahlar ve Makedonya dilleri üzerine çalışmalar yaptı.

FRIEDRICH KANITZ Balkan şehirleri, arkeoloji, halk ve coğrafya üzerine gözlemler yaptı.

GUSTAV WEIGAND Balkan dilleri ve halkları üzerine çalışmalar yaptı.

CONSTANTIN JIREČEK 1854–1918.

Çek tarihçi ve Balkan araştırmacısı.

Balkanların tarihî coğrafyası ve Slav toplulukları üzerine önemli çalışmalar yaptı.

GEORG W. JIREČEK Balkan tarihi ve coğrafyası araştırmalarında kullanılan kaynakların önemli isimlerinden biridir.

M. M. MILETIĆ Balkan Slavları ve Makedonya hakkında araştırmaları bulunan Sırp kaynaklı isimlerden biridir.

XI. 1880–1900: MİLLİYETÇİLİK VE ETNOGRAFİK HARİTALAR DÖNEMİ

Bu dönem Makedonya tarihi açısından özel önem taşır.

Artık araştırmacılar sadece seyahatname yazmamakta; köyleri, dilleri, dinleri, kilise bağlılıklarını, okulları ve nüfusları sınıflandırarak “etnografik harita” hazırlamaktadır.

SPIRIDON GOPČEVIĆ 1855–1930 civarı.

“Makedonien und Alt-Serbien” 1889.

Sırp perspektifinden Makedonya'nın etnografik haritasını ve nüfus dağılımını ele aldı.

VASIL KINCHOV / VASIL KĂNČOV 1862–1902.

“Македония. Етнография и статистика” 1900.

Makedonya'nın etnografyası ve istatistiği açısından en önemli kaynaklardan biridir.

Kınçov, önceki araştırmacıların haritalarını da karşılaştırmıştır.

Haritalarında: P. J. Šafárik, Ami Boué, Guillaume Lejean, Mackenzie–Irby, H. Kiepert ve başka kaynaklardan yararlanmıştır.

CLÉANTHÈS NICOLAÏDÈS

“La Macédoine: La question macédonienne dans l'Antiquité, au Moyen-Âge et dans la politique actuelle.”

Makedonya meselesini tarih, nüfus ve siyaset açısından ele aldı.

D. M. BRANCΟFF

Makedonya'nın nüfusu ve etnik dağılımı üzerine çalışma yaptı.

R. VON MACH

Makedonya'nın özellikle Hristiyan nüfusunun etnik dağılımı üzerine değerlendirmeler yaptı.

YORDAN IVANOV

yüzyıl başlarında Makedonya'nın etnografyası ve Bulgar nüfusu üzerine çalışmalar yaptı.

NIKOLAIDES

Makedonya'nın etnografik haritalandırılması içinde adı geçen araştırmacılardan biridir.

XII. JOVAN CVIJIĆ DÖNEMİ

JOVAN CVIJIĆ 1865–1927.

Sırp coğrafyacı, antropolog ve Balkan araştırmacısı.

“Remarques sur l'ethnographie de la Macédoine” 1906.

Makedonya'nın etnografyası konusunda kendisinden önceki haritaları ve araştırmacıları karşılaştırdı.

Cvijić'in 1906 tarihli çalışmasında özellikle Ami Boué, Pouqueville, Cousinéry, Grisebach, Lejean ve Mackenzie–Irby gibi önceki araştırmacıların haritalarını ve değerlendirmelerini tartışması önemlidir.

Bu nedenle Cvijić, yalnızca kendi görüşü bakımından değil, kendisinden önceki etnografik çalışmaların nasıl değerlendirildiğini görmek açısından da temel bir kaynaktır.

XIII. 1900–1912 DÖNEMİ

LUBOR NIEDERLE Slavların etnografyası ve Balkan halklarının sınıflandırılması üzerine çalıştı.

LEONHARD SCHULTZE JENA 1872–1955.

Alman coğrafyacı ve etnolog.

Daha sonraki dönemde Makedonya'nın kültür ve coğrafyası üzerine önemli çalışma yaptı.

“Makedonien: Landschafts- und Kulturbilder” 1927.

ALFRED STRUCK “Makedonische Fahrten”

Yenice-i Vardar ve Makedonya'nın başka bölgeleri hakkında seyahat notları bulunmaktadır.

RICHARD VON MACH Makedonya'nın etnik ve dinî dağılımı üzerine değerlendirmelerde bulundu.

YORDAN IVANOV Makedonya'nın Bulgar nüfusu ve tarihî coğrafyası üzerine çalışmalar yaptı.

LEON LAMOUCHE Fransız asker ve Balkan araştırmacısı.

Makedonya'nın askerî ve etnografik durumu üzerine yazılar yazdı.

ANDRÉ CHERADAME Fransız gazeteci ve Balkan meseleleri üzerine çalışan yazar.

GABRIEL LOUIS-JARAY Balkanlar ve Makedonya meseleleri üzerine yazdı.

ANDRÉ ORIONI Makedonya ve Balkan siyaseti üzerine çalışmalar yapan Fransız isimlerden.

XIV. BALKAN SAVAŞLARI VE 1912–1914 DÖNEMİ

ANDREW ARCHIBALD PATON Balkanlar hakkında daha önceki dönemlerde seyahat ve diplomatik gözlemler yapan İngiliz yazarlardandır.

H. N. BRAILSFORD 1873–1958.

İngiliz gazeteci ve yazar.

“Macedonia: Its Races and Their Future” 1906.

Makedonya'nın halkları, dinleri, okulları ve milliyetçilik mücadelesi hakkında önemli bir Batılı kaynaktır.

EDMUND G. DILLON Balkanlar ve Makedonya meseleleri üzerine yazdı.

JOHN FOSTER FRASER Balkanlar ve Makedonya hakkında seyahat ve gözlemler yayımladı.

WILLIAM MILLER Balkan tarihi ve Osmanlı Balkanları üzerine önemli İngiliz tarihçidir.

GEORGE FREDERICK ABBOTT Balkanlar ve Makedonya hakkında yazılar yazdı.

MARY EDITH DURHAM 1863–1944.

Arnavutluk ve Balkanlar üzerine önemli İngiliz gezgin ve yazardır.

Makedonya'nın batı bölgeleri ve Balkan halkları hakkında gözlemleri bulunmaktadır.

ARTHUR JOHN EVANS 1851–1941.

Arkeolog ve gezgin.

Balkanlar ve Osmanlı Avrupa'sı hakkında seyahat ve arkeolojik gözlemleri vardır.

XV. 1914–1920 VE SONRASI

LEONHARD SCHULTZE JENA Makedonya'nın coğrafyası ve kültürel özellikleri üzerine daha sonraki önemli Alman çalışmasının sahibidir.

A. STRUCK Makedonya seyahatleri ve özellikle Vardar bölgesi hakkında önemli gözlemler bıraktı.

VLADIMIR GEORGIEV Balkan dilleri ve Makedonya dil tarihi üzerine daha sonraki dönemde çalışmalar yaptı.

ALEKSANDAR MATKOVSKI 1922–1992.

Makedonya'nın tarihî kaynaklarını sistematik biçimde derleyen araştırmacılardan biridir.

Özellikle:

“Makedonija vo delata na stranskite patopisci”

başlığı altında yabancı seyyahların Makedonya hakkındaki yazılarını dönemlere göre çok ciltli olarak topladı.

Matkovski'nin külliyatı şu dönemleri kapsar:

1371–1777 1778–1826 1827–1849 1850–1864 1864–1874 1875–1878 1879–1888 1889–1898 1894–1902 1903 1903–1904 1904–1905 1905–1908

Bu nedenle Makedonya seyahatnameleri konusunda başvurulması gereken en önemli bibliyografik toplamalardan biridir.

XVI. MAKEDONYA ETNOGRAFİK HARİTALARINDA ADI GEÇEN BAŞLICA İSİMLER

Aşağıdaki isimler doğrudan veya dolaylı biçimde Makedonya'nın 19. ve 20. yüzyıl başındaki etnografik haritalandırılmasıyla ilişkilidir:

Pavel Josef Šafárik

Ami Boué

Guillaume Lejean

Mackenzie

Irby

Heinrich Kiepert

August Heinrich Petermann

Carl Sax

Spiridon Gopčević

Vasil Kınçov

Cléanthès Nicolaïdès

Jovan Cvijić

D. M. Brancoff

R. von Mach

Yordan Ivanov

Lubor Niederle

Edward Stanford

James Wyld

Franz Bradaška

Karel Jaromír Erben

Viktor Grigoroviç

Vikenty Makušev

Mikhail Mirkovich

Stjepan Verković

Constant Desjardins

Davidovitch

Georg Weigand

F. Bianconi

Leonhard Schultze Jena

Alfred Struck

XVII. ÖZELLİKLE İNCELENMESİ GEREKEN KAYNAKLAR

Makedonya'nın nüfusu ve köylerinin kimliği araştırılırken aşağıdaki kaynaklar özellikle karşılaştırılmalıdır:

EVLİYA ÇELEBİ – Seyahatnâme

ESPRIT-MARIE COUSINÉRY – Voyage dans la Macédoine

WILLIAM MARTIN LEAKE – Travels in Northern Greece

AMI BOUÉ – La Turquie d'Europe

AUGUST GRISEBACH – Reise durch Rumelien

JOHANN GEORG VON HAHN – Balkan ve Arnavutluk araştırmaları

VICTOR GRIGOROVIÇ – Slav ve Balkan araştırmaları

PAVEL JOSEF ŠAFÁRIK – Slovanský zeměvid

GUILLAUME LEJEAN – Karte ethnographique de la Turquie d'Europe

MACKENZIE–IRBY – Travels in the Slavonic Provinces of Turkey-in-Europe

HEINRICH KIEPERT – Balkan ve Osmanlı etnografik haritaları

GEORG WEIGAND – Balkan dil ve etnografya araştırmaları

SPIRIDON GOPČEVIĆ – Makedonien und Alt-Serbien

VASIL KINÇOV – Македония. Етнография и статистика

CLÉANTHÈS NICOLAÏDÈS – La Macédoine

JOVAN CVIJIĆ – Remarques sur l'ethnographie de la Macédoine

D. M. BRANCOFF – Makedonya nüfus çalışmaları

R. VON MACH – Makedonya etnografyası

YORDAN IVANOV – Makedonya araştırmaları

H. N. BRAILSFORD – Macedonia: Its Races and Their Future

ALFRED STRUCK – Makedonische Fahrten

LEONHARD SCHULTZE JENA – Makedonien: Landschafts- und Kulturbilder

XVIII. ÇOK ÖNEMLİ BİR UYARI

Bu kaynakların hiçbiri tek başına Makedonya'nın etnik yapısının kesin ve değişmez belgesi olarak kullanılmamalıdır.

Çünkü 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Makedonya'da nüfus, dil, din, kilise bağlılığı, okul, millet ve siyasî aidiyet birbirinden farklı ölçütler olarak kullanılmaya başlanmıştır.

Aynı köy;

– bir kaynakta Bulgar, – başka bir kaynakta Sırp, – başka bir kaynakta Rum, – başka bir kaynakta Slav, – başka bir kaynakta Müslüman, – başka bir kaynakta Türk, – 

olarak sınıflandırılabilmiştir.

Özellikle kilise bağlılığı, dil, okul ve siyasî aidiyet birbirinden ayrılmadan yapılan değerlendirmeler yanıltıcı olabilir.

Bu sebeple bir köyün tarihî kimliğini araştırırken:

Osmanlı tahrir defterleri,

Osmanlı nüfus defterleri,

Osmanlı salnameleri,

şer'iyye sicilleri,

vakıf kayıtları,

kilise ve patrikhane kayıtları,

Bulgar Eksarhlığı kayıtları,

Rum Patrikhanesi kayıtları,

Sırp kilise ve okul kayıtları,

yabancı seyyahların seyahatnameleri,

etnografik haritalar,

nüfus istatistikleri,

dil araştırmaları,

yerel aile ve mezar kayıtları

birlikte değerlendirilmelidir.

Özellikle KARACAOVA – KARACAABAD – VODİNA – YENİCE-İ VARDAR bölgesi için bu yöntem uygulanmalıdır.

Çünkü bu bölge, 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başındaki Bulgar, Sırp ve Yunan milliyetçiliklerinin nüfus ve kimlik mücadelesinin kesiştiği alanlardan biridir.

XIX. KARACAOVA ARAŞTIRMASI İÇİN ÖNCELİKLİ İSİMLER

Karacaova, Karacaabad, Vodina ve Yenice-i Vardar üzerinde çalışma yapılacaksa özellikle şu isimlerin eserleri karşılaştırılmalıdır:

EVLİYA ÇELEBİ ESPRIT-MARIE COUSINÉRY AMI BOUÉ AUGUST GRISEBACH GUILLAUME LEJEAN MACKENZIE IRBY HEINRICH KIEPERT GEORG WEIGAND SPIRIDON GOPČEVIĆ VASİL KINÇOV CLÉANTHÈS NICOLAÏDÈS JOVAN CVIJIĆ D. M. BRANCOFF R. VON MACH YORDAN IVANOV ALFRED STRUCK LEONHARD SCHULTZE JENA H. N. BRAILSFORD

Bunların yanına mutlaka OSMANLI SALNAMELERİ ve OSMANLI NÜFUS DEFTERLERİ konulmalıdır.

Böylece “bir seyyah ne yazmış?” sorusundan daha ileri gidilerek:

“Osmanlı kaydı ne diyor? Seyyah ne diyor? Dil araştırmacısı ne diyor? Bulgar kaynağı ne diyor? Sırp kaynağı ne diyor? Yunan kaynağı ne diyor? Etnografik harita ne gösteriyor? Ve aynı köy farklı kaynaklarda neden farklı gösteriliyor?”

soruları cevaplandırılabilir.

Bu yöntem, özellikle Karacaova'nın köy tarihleri ve mübadele öncesi nüfus yapısının araştırılmasında en sağlıklı karşılaştırma yöntemidir.

promacedonia.org +1

Matkovski'nin çok ciltli külliyatının 1371'den başlayıp 20. yüzyıl başlarına kadar dönemlere ayrılması da listenin neden bu kadar geniş tutulması gerektiğini gösteriyor. �

David Yayıncılık +1

Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı 

VODİNA VE KARACAOVA’DA 25.000 TÜRK

 VODİNA VE KARACAOVA’DA 25.000 TÜRK

1923’te Muhtelit Mübadele Komisyonu üyesi Mehmet Hamdi Bey’in raporuna göre, Vodina ve Karacaova’da 25.000 Türk nüfusun 9.140’ı yardıma muhtaçtı.

Raporda Türklerin hayvan, eşya ve erzaklarının ellerinden alındığına ilişkin tespitler de yer almaktadır.

📚 Kaynak:

T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri

BCA: 272-0-0-12-40-43-15

Baki Sarısakal – Mübadele Sırasında Hamdi Bey’in Raporu

Metin Yüksel – Mehmet Hamdi (Arpağ) Bey, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi, 2020.

Belgeli tarih, unutulmayan geçmiş.

Bağımsız Araştırmacı-Yazar

Hüsnü Yazıcı

#karacaova #mübadil #mübadele #karacaovaköyleri #rumeli #Balkan

KARACAOVA BÖLGESİNDE MÜSLÜMAN NÜFUSUN YAPISI Gustulüp Köyü ve Fuştan Köyü Örneği

 

KARACAOVA BÖLGESİNDE MÜSLÜMAN NÜFUSUN YAPISI

Gustulüp Köyü ve Fuştan Köyü Örneği

Karacaova, Osmanlı döneminde Selanik Sancağı’na bağlı köylerden oluşan bir bölgedir. Bölgedeki köylerde Müslüman nüfus, farklı kökenlerden gelen ve farklı dönemlerde bölgeye yerleşen topluluklardan oluşmaktaydı.

Örnek olarak, bir Karacaova köyündeki Müslüman halkı şu şekilde ele alabiliriz:

TÜRK KÖKENLİ MÜSLÜMANLAR

Evlad-ı Fâtihân

Konyarlar

Yörükler

Tatarlar

Bu toplulukların bir bölümü bölgede daha eski dönemlerden beri bulunurken, bir bölümü Osmanlı’nın iskân politikaları çerçevesinde farklı bölgelerden Karacaova’ya yerleştirilmiştir.

YEREL MÜSLÜMAN TOPLULUKLAR

Arnavutlar

Boşnaklar

Kıptîler

İSKÂN EDİLEN DİĞER MÜSLÜMAN TOPLULUKLAR

Araplar

Mısırlılar

Osmanlı’nın iskân politikalarıyla bölgeye getirilen diğer Müslüman topluluklar da bulunmaktaydı.

Bu halklar, bölgenin yerel dili olan Makedoncayı da konuşurlardı. Ancak o dönemde konuşulan dil, bugünkü standart Makedoncadan farklıydı.

Bağımsız Araştırmacı-Yazar Hüsnü Yazıcı

#karacaova #karacaovamübadilleri #karacaovaköyleri #selanik #rumeli #balkan #mübadele #mübadil

Selanik Sancağı’na bağlı Karacaova bölgesi köy hocaları

 Selanik Sancağı’na bağlı Karacaova bölgesi köy hocaları

#karacaova #karacaovaköyleri #mübadele #mübadil #rumeli #selanik

Karacaova tasfiye talepnameleri

 

Karacaova tasfiye talepnameleri

#karacaova #karacaabad #mübadele #mübadil #tasfiyetalepnamesi

Selanik sancağına bağlı Karacaova bölgesi

Evlad-ı Fâtihân, Konyar ve Tatar Türkleri ile yerel Müslüman ve Hristiyan toplulukların bir arada yaşadığı, çok katmanlı kültürel yapıya sahip bir bölge.

Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı 

#karacaova #karacaovaköyleri #mübadele #selanik #rumeli

Bağımsız Araştırmacı-Yazar Hüsnü Yazıcı

Selanik Karacaabad/Karacaova bölgesi 1831-1904 nüfus defterleri, Hüsnü Yazıcı.

https://play.google.com/store/books/details?id=xIBuDwAAQBAJ

 

Selanik sancağına bağlı Karacaova bölgesi

Evlad-ı Fâtihân, Konyar ve Tatar Türkleri ile yerel Müslüman ve Hristiyan toplulukların bir arada yaşadığı, çok katmanlı kültürel yapıya sahip bir bölge.

Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı 

#karacaova #karacaovaköyleri #mübadele #selanik #rumeli

KARACAABADLILARIN /KARACAOVALILARIN OYNADIĞI OYUNLAR

 

KARACAOVA BÖLGESİNDE OYUN VE MÜZİK KÜLTÜRÜ

Karacaova bölgesinde köyden köye oyunların adları, oynanış biçimleri ve ezgileri değişiklik gösterebilirdi. Her köy, kendi gelenekleri içerisinde oluşan oyun ve müzik anlayışını yaşatırdı.

KARACAABADLILARIN /KARACAOVALILARIN OYNADIĞI OYUNLAR

Yerel hafızada Karacaabadlıların oynadığı ve düğünlerde, eğlencelerde yaşattığı oyunlardan bazıları şunlardır:

Karayusuf

Alaybey

Çalsın Davullar

Çaydan Aşağıya Gelseyrek

İstanbul-Trakya Kasap Oyunu

Selanik

Kırmızı Gülün Alı Var

Bir Dalda İki Kiraz

Bu oyunların bazıları yalnızca Karacaabad'a ait olmayıp, zaman içerisinde Selanik, Trakya ve Balkan coğrafyasının farklı bölgelerinde de oynanmış veya farklı ad ve ezgilerle yaşatılmış olabilir.

YEREL BALKAN OYUNLARI

Karacaova'da yaşayan farklı toplulukların da kendilerine özgü oyunları, ezgileri ve müzik gelenekleri vardı. Bu oyunlar her topluluğun kendi gelenek ve üslubuna göre oynanırdı.

PESNA

Pesna, Balkan Slav dillerinde genel olarak şarkı, türkü ve ezgi anlamında kullanılan bir kelimedir. Balkanların farklı yörelerinde yerel halkların kendilerine ait pesnaları ve müzik gelenekleri bulunmaktaydı.

Ancak Karacaabad'dan gelen Türk ailelerinin kültürel hafızasında bu yerel pesnalar, bizim kendi düğün ve eğlence repertuvarımızın temelini oluşturmuyordu.

Biz, kendi bildiğimiz oyunlar, türküler ve Türk sanat müziği eserleriyle büyüdük. Bunlar bizim çocukluğumuzun, aile hayatımızın ve kültürel hafızamızın önemli bir parçasıydı.

Bu nedenle Karacaabadlıların müzik ve oyun kültürünü anlatırken, bölgede yaşayan diğer toplulukların kültürleriyle Karacaabad'dan gelen Türk ailelerinin yaşattığı kültürü birbirinden ayırmak önemlidir.

Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı

#karacaova #karacaabad #mübadele #mübadil #Selanik #rumeli

KARACAABAD’DAN ANADOLU’YA MUALLİME REFİKA HANIM’IN 1914 TAYİNİ

 📜 KARACAABAD’DAN ANADOLU’YA

MUALLİME REFİKA HANIM’IN 1914 TAYİNİ

Selanik Karacaabad Karyesi → Bolvadin Birinci Muallimliği

Bugünkü Bolvadin, Afyonkarahisar

24 Nisan 1914 tarihli Osmanlı Maarif Nezareti belgesinde, Selanik Karacaabad Karyesi'nde görev yapan Muallime Refika Hanım'ın, Bolvadin Birinci Muallimliğine tayin edildiği açıkça kayıt altına alınmıştır.

TAYİNİN AÇIK ADRESİ

Selanik Karacaabad Karyesi

⬇️

Bolvadin Birinci Muallimliği

📍 Bugünkü Bolvadin: Afyonkarahisar

Yani Refika Hanım, 1914 yılında Selanik Karacaabad'daki öğretmenlik görevinden, bugünkü Afyonkarahisar iline bağlı Bolvadin ilçesindeki Birinci Muallimlik görevine atanmıştır.

📌 Belge No: 490-90

📅 Belge Tarihi: 24 Nisan 1914

🏛️ Kurum: Maarif Nezareti – Mekâtib-i İbtidâiye

Bu belge, Karacaabad'da kadın öğretmenlerin görev yaptığını ve savaş yıllarında Karacaabad'daki eğitim kadrosundan öğretmenlerin Anadolu'daki görevlere tayin edildiğini gösteren önemli bir Osmanlı arşiv kaydıdır.

Karacaabad'ın kadın öğretmeni Refika Hanım, 1914 yılında Bolvadin'e; bugünkü Afyonkarahisar'a tayin edildi.

📚 Bağımsız Araştırmacı Yazar

Hüsnü Yazıcı

#karacaova #karacaovaköyleri #mübadele #Afyonkarahisar #öğretmen

 

🇹🇷 SELÂNİK’TEN ÇANAKKALE’YE ŞEHİTLERİMİZ 🇹🇷

Selanik’in Karacaabad, Vodina ve Yenice bölgelerinden, vatan savunması için cephelere giden ve şehit düşen hemşehrilerimizin isimlerine ulaştık.

📍 Karacaabad • Ali Ağa Mehmet — 1897

• Hasan Hüseyin — 1916

• Mustafa Mehmet Ağa — 1906

📍 Vodina • Kaşif Efendi Talip — 1915

• İsmail Hüseyin — 1906

• İbrahim Mehmet — 1906

• Melik Efendi Hacı Abdi — 1921

📍 Yenice • Ahmet Emin Mustafa — 1916

• Ali Ağa Mehmet — 1876

• Ali Vasfi Tevfik — 1921

• Durak Hasan — 1906

• Hacı Ali Vasfi Hacı Tevfik Bey — 1921

• Hasan Mehmet Panburz — 1906

• Hasan Mutin — 1906

• Sami Efendi Hasan — 1915

• Mustafa Mehmet Çinci — 1906

Bu isimlerin her biri, geride bir aile, bir köy ve büyük bir hatıra bıraktı. Bugün onların isimlerini yeniden gün yüzüne çıkarmak, atalarımızın hatırasına sahip çıkmak ve gelecek nesillere aktarmak demektir.

Bu çalışma, Selanik’ten Türkiye’ye gelen mübadil ailelerin geçmişine ışık tutması bakımından da önem taşımaktadır.

Ruhları şad, mekânları cennet olsun.

Aziz şehitlerimizi rahmet, minnet ve saygıyla anıyoruz. 🇹🇷

Bağımsız Araştırmacı-Yazar

Hüsnü Yazıcı

#karacaabad #karacaova #çanakkale #selanik #mübadele

 KARACAOVA BÖLGESİNDE MÜSLÜMAN KÖYLERDE MEKTEPLER

Osmanlı arşiv belgeleri, Selanik Vilayeti’ne bağlı Karacaabad kazası ve çevresindeki Müslüman köylerde, XIX. yüzyılın sonları ile XX. yüzyılın başlarında düzenli bir mektep teşkilatının bulunduğunu göstermektedir.

Karacaabad merkezindeki Mekteb-i Rüşdiye yanında, kazaya bağlı köylerde Mekteb-i İbtidaiye ve bazı yerleşimlerde daha üst seviyedeki eğitim kurumlarının bulunduğu anlaşılmaktadır. Maarif Nezareti tarafından bu mekteplere öğretmen tayinleri yapılmış, öğretmenlerin görev değişiklikleri, becayişleri, izinleri ve göreve başlamaları resmî olarak takip edilmiştir.

Karacaova'nın Müslüman köylerinden Yenice-i Karacaabad, Sabaska, Pulyan, Drağman, Çernes ve Tırstenik gibi bazı köylerdeki mektep ve muallim kayıtları aşağıda örnek olarak verilmiştir. Burada bütün Müslüman köyler sıralanmamış, yer ve belge kapsamı bakımından birkaç köy örnek olarak ele alınmıştır.

Özellikle Drağman Köyü'ne Selanik Darülmuallimin mezunu Hasan Tahsin Efendi'nin tayin edilmiş olması dikkat çekicidir. Bu durum, köy mekteplerinde görev yapan öğretmenler arasında meslekî eğitim almış muallimlerin de bulunduğunu göstermektedir.

Çernes Köyü'nde Ali Rıza Efendi'nin göreve başlaması ve eski öğretmen Yusuf Cemal Efendi'nin izinli olarak ayrılması da köy mekteplerinin düzenli bir öğretmen kadrosuna sahip olduğunu ortaya koymaktadır.

Savaş yıllarında ise bölgedeki eğitim düzeninin savaş ve göçlerden etkilendiği görülmektedir. Tırstenik İbtidai Mektebi muallimi Mustafa Nuri Efendi'nin savaş nedeniyle Dersaadet'e hicret etmesi ve daha sonra Sivas dahilindeki bir mektebe tayin edilmesi, Karacaova'daki eğitim hayatının savaş şartlarından ve yaşanan göçlerden etkilendiğini göstermektedir.

Bu arşiv kayıtları, Karacaova'daki Müslüman köylerinde Osmanlı Devleti'nin son döneminde düzenli bir eğitim ağının bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Bağımsız Araştırmacı-Yazar Hüsnü Yazıcı

#karacaova #karacaovaköyleri #mübadele #selanik #rumeli

 

KARACAOVA’DA KİLİSE VE MEKTEPLER

Osmanlı Devlet Arşivleri Belgelerine Göre Hristiyan ve Karma Köylerde Dini ve Eğitim Yapıları

Hazırlayan: Bağımsız Araştırmacı-Yazar Hüsnü Yazıcı

Osmanlı Devlet Arşivleri'nde bulunan belgeler, Selanik Vilayeti'ne bağlı Karacaabad Kazası ve kazaya bağlı köylerde, XIX. yüzyılın sonları ile XX. yüzyılın başlarında Rum ve Bulgar cemaatlerinin kilise ve mekteplerine ilişkin çok sayıda resmi işlem yapıldığını göstermektedir.

Belgelerde kilise ve mekteplerin inşası, yeniden yapılması, genişletilmesi, ruhsatlandırılması, kapatılması ve eğitim faaliyetlerinin denetlenmesi gibi konular ayrıntılı biçimde yer almaktadır.

Aşağıdaki liste, tespit edilen arşiv belgelerinin kronolojik olarak düzenlenmiş halidir.

İslatina ve Tırhala'nın Tekeli köyleri – Kilise inşası

Miladî tarih: 1873/1874

Hicrî tarih: 1 Zilhicce 1280

Kurum: İ..HR..

Yer bilgisi: 207 - 11911

Belge görüntüsü: 18

Belge özeti:

Yenice-i Karacaabad'ın İslatina ve Tırhala'nın Tekeli karyelerinde, Rum milletine ait kiliselerin inşasıyla ilgili işlemler.

Bu kayıt, Karacaabad çevresindeki Rum cemaatlerinin ibadet yapılarının XIX. yüzyılın ikinci yarısında resmi makamların bilgisi ve işlemleri içerisinde bulunduğunu göstermesi bakımından önemlidir.

Kostoryani Köyü – Rum kilisesi ve mektebi

Miladî tarih: 1906

Hicrî tarih: 22 Zilkade 1324

Kurum: TFR.I..KNS.

Yer bilgisi: 8 - 798

Belge görüntüsü: 2

Belge özeti:

Karacaabad'a bağlı Kostoryani köyü halkının Bulgar komitelerinin baskısıyla Eksarhhaneye bağlanmaları üzerine, köyde bulunan Rum kilisesi ve mektebinin kapatıldığı hakkında Florina Rum Metropolitliği'nin yazısı.

Bu belge, Karacaova'daki dini ve eğitim kurumlarının yalnızca ibadet ve öğretim meselesi olmadığını; Rum Patrikhanesi ile Bulgar Eksarhlığı arasındaki cemaat ve kilise bağlılığı mücadelesinin köylere de yansıdığını göstermektedir.

Terepete Köyü – Bulgar mektebi

Miladî tarih: 1909

Hicrî tarih: 20 Receb 1329

Kurum: İ..MF..

Yer bilgisi: 18 - 18

Belge görüntüsü: 8

Belge özeti:

Karacaabad kazasına bağlı Terepete karyesinde yanan Bulgar mektebinin, kilise havalisinde yeniden inşa edilmesine ruhsat verilmesi.

Burada okulun yangın sonrasında yeniden yapılması ve bunun için resmi izin alınması söz konusudur.

Rodive-i Zir Köyü – Kilise

Miladî tarih: 1909

Hicrî tarih: 3 Şaban 1329

Kurum: ŞD.

Yer bilgisi: 79 - 43

Belge görüntüsü: 4

Belge özeti:

Karacaabad kasabasına bağlı Rodive-i Zir karyesinde inşa ettirilecek kilise hakkındaki evrakın gönderildiğine dair tezkire.

Bu kayıt, köyde yeni bir kilise inşası için resmi yazışma yürütüldüğünü göstermektedir.

Pazar Köyü – Bulgar mektebi

Miladî tarih: 1909

Hicrî tarih: 20 Şaban 1329

Kurum: İ..MF..

Yer bilgisi: 18 - 20

Belge görüntüsü: 8

Belge özeti:

Karacaabad kazası Pazar karyesinde, kilise avlusunda bulunan eski mektep arsası üzerine Bulgar mektebi inşa edilmesine ruhsat verilmesi.

Bu kayıt, kilise ile okulun aynı cemaatin sosyal ve dini merkezinde birlikte bulunduğunu göstermesi açısından dikkat çekicidir.

Sebıska Köyü – Bulgar mektebi

Miladî tarih: 1906

Hicrî tarih: 11 Şevval 1324

Kurum: TFR.I..SL..

Yer bilgisi: 127 - 12613

Belge görüntüsü: 7

Belge özeti:

Bir müddet tatil edilen Sebıska Bulgar Mektebi'nin yeniden eğitime başlamasına izin verilmesi gerektiğine dair Karacaabad Kaymakamlığı'na gönderilen yazı.

Belge, okulun bir süre eğitim dışı kaldığını ve yeniden faaliyete geçirilmesi için resmi makamların devreye girdiğini göstermektedir.

Kostoryani Köyü – Kilise ve mektebin kapatılması

Miladî tarih: 1906

Hicrî tarih: 22 Zilkade 1324

Kurum: TFR.I..KNS.

Yer bilgisi: 8 - 798

Belge görüntüsü: 2

Belge özeti:

Karacaabad'a bağlı Kostoryani köyü ahalisinin, Bulgar komitelerinin baskısıyla Eksarhhaneye bağlanmaları sonucunda köydeki Rum kilisesi ve mektebinin kapatılması hakkında Florina Rum Metropolitliği'nin yazısı.

Bu kayıt yukarıdaki Kostoryani belgesinin aynı konudaki mükerrer kaydıdır. Araştırmada tek olay olarak değerlendirilmesi gerekir.

Rodive-i Zir ve Bala Köyleri – Bulgar mektepleri

Miladî tarih: 1910

Hicrî tarih: 19 Rebîülevvel 1326

Kurum: MF.MKT.

Yer bilgisi: 1048 - 50

Belge görüntüsü: 4

Belge özeti:

Selanik Vilayeti Karacaabad kazasına bağlı Rodive-i Zir ve Bala karyelerindeki ruhsatsız Bulgar mekteplerinin ruhsata bağlanması gerektiği.

Bu belge, Bulgar cemaatine ait bazı okulların mevcut olmakla birlikte resmi ruhsat bakımından eksikliklerinin bulunduğunu ortaya koymaktadır.

Yahova Köyü – Rum mektebi

Miladî tarih: 1911

Hicrî tarih: 24 Ramazan 1327

Kurum: ŞD.

Yer bilgisi: 2066 - 11

Belge görüntüsü: 2

Belge özeti:

Karacaabad kazası çevresindeki Yahova Rum Cemaati'ne mahsus yeni bir mektep inşa edilmesi için gerekli ruhsatın verilmesi hakkında yazışma.

Aynı kayıt farklı arşiv tasnifinde de bulunmaktadır.

Yahova Köyü – Rum mektebi inşası

Miladî tarih: 1910/1911

Hicrî tarih: 26 Cemaziyelevvel 1328

Kurum: İ..MF..

Yer bilgisi: 16 - 9

Belge görüntüsü: 9

Belge özeti:

Karacaabad kazası Yahova karyesine Rum mektebi inşası.

Bu kayıt, Yahova'daki Rum cemaatinin eğitim kurumu oluşturduğunu açıkça göstermektedir.

Peryovişte Köyü – Rum mektebi

Miladî tarih: 1910

Hicrî tarih: 6 Şaban 1329

Kurum: İ..MF..

Yer bilgisi: 18 - 19

Belge görüntüsü: 8

Belge özeti:

Karacaabad kazasına bağlı Peryovişte karyesinde ruhsatsız olarak inşa edilmiş kâgir Rum mektebine ruhsat verilmesi ve ayrıca bir oda yapılmasına izin verilmesi.

Bu kayıt, bazı eğitim yapılarının önce inşa edildiğini, ardından resmi ruhsat işlemlerinin tamamlandığını göstermektedir.

Pojar Köyü – Bulgar mektebi

Miladî tarih: 1910

Hicrî tarih: 12 Şaban 1329

Kurum: ŞD.

Yer bilgisi: 2070 - 55

Belge görüntüsü: 40

Belge özeti:

Karacaabad'a tabi Pojar karyesinde Bulgar cemaati çocukları için mektep inşa edilmesine ruhsat verilmesi.

Bu belge, Bulgar cemaatinin çocuklarına yönelik müstakil bir eğitim kurumunun oluşturulması için resmi izin verildiğini göstermektedir.

Rum mektebi – İki ahşap oda ilavesi

Miladî tarih: 1910

Hicrî tarih: 20 Şaban 1329

Kurum: BEO

Yer bilgisi: 3929 - 294618

Belge görüntüsü: 2

Belge özeti:

Mevcut Rum mektebinin resmi ruhsata bağlanması ve ayrıca iki ahşap oda yapılmasına ruhsat verilmesi.

Belge özetinde köy adı bu aktarımda belirtilmediği için, köy adı konusunda ayrıca belge görüntüsünün incelenmesi gerekir.

Gabriste Köyü – Rum İbtidai Mektebi

Miladî tarih: 1912

Hicrî tarih: 17 Cemaziyelevvel 1330

Kurum: ŞD.

Yer bilgisi: 2073 - 43

Belge görüntüsü: 18

Belge özeti:

Karacaabad kazasına bağlı Gabriste karyesindeki Rum İbtidai Mektebi'nin genişletilerek inşa edilmesi.

Bu kayıt, XX. yüzyılın başında köyde Rum cemaatine ait bir ilkokul bulunduğunu ve okulun kapasitesinin artırılması için inşaat yapıldığını göstermektedir.

KARACAOVA'DA TESPİT EDİLEN KÖYLER

Bu belgeler üzerinden şu köy ve yerleşim adları doğrudan tespit edilmektedir:

Köy / Yerleşim

Cemaat

Yapı / Konu

Miladî tarih

İslatina

Rum

Kilise

1873/74

Tekeli

Rum

Kilise

1873/74

Kostoryani

Rum

Kilise + mektep

1906

Terepete

Bulgar

Mektep

1909

Rodive-i Zir

Bulgar / cemaat

Kilise + mektep

1909–1910

Pazar

Bulgar

Mektep

1909

Sebıska

Bulgar

Mektep

1906

Bala

Bulgar

Mektep

1910

Yahova

Rum

Mektep

1910–1911

Peryovişte

Rum

Mektep

1910

Pojar

Bulgar

Mektep

1910

Gabriste

Rum

İbtidai mektep

1912

Bu belgelerin ortaya koyduğu tablo

Karacaabad/Karacaova sahasında Rum ve Bulgar cemaatlerinin ayrı ayrı eğitim ve ibadet kurumları oluşturduğu görülmektedir. Belgelerde yalnızca yeni bina yapımı değil; ruhsat, yeniden inşa, genişletme, yangın sonrası yeniden yapım, eğitim faaliyetinin yeniden başlatılması ve ruhsatsız yapıların resmileştirilmesi gibi çok farklı idari işlemler bulunmaktadır.

Özellikle Kostoryani olayı, dönemin Rum-Ortodoks Patrikhanesi ile Bulgar Eksarhlığı arasındaki cemaat bağlılığı mücadelesinin Karacaova köylerindeki kilise ve mekteplere doğrudan yansıdığını göstermektedir.

Ayrıca Rodive-i Zir, Bala, Yahova, Peryovişte, Pojar, Pazar, Terepete ve Gabriste gibi köylerin ayrı ayrı belgelerde geçmesi, Karacaova'nın eğitim ve dini hayatının köy bazında araştırılmasına imkân vermektedir.

@

KARACAABAD KARACAOVA ÖĞRETMEN TAYİNLERİ

 KARACAABAD ÖĞRETMEN TAYİNLERİ

KARACAABAD ÖĞRETMEN TAYİNLERİ

📜 1901–1914 ARŞİV BELGELERİ

Karacaabad ve köylerinde 1901’den itibaren düzenli ibtidai mektepler bulunduğu arşiv belgeleriyle görülmektedir.

ÖĞRETMENLER VE KÖYLER Tırstenik/Trestenik, Gostolob, Gabrişte, Süren, Fuştan, Çernes, Drağman ve Kuzişte köylerinde görev yapan muallimler Maarif Nezareti kayıtlarına geçmiştir.

SAVAŞ VE ÖĞRETMEN GÖÇÜ 1913–1914 yıllarında savaş nedeniyle Karacaabadlı öğretmenlerin bir bölümü Dersaadet’e, ardından Sivas, Trabzon, Giresun, Ankara, Gümüşhane, Adana, Kastamonu, Karesi ve Bolvadin gibi Anadolu merkezlerine tayin edilmiştir.

BELGELERDE GEÇEN İSİMLER Mustafa Nuri Efendi, Hafız Ahmed Efendi, Ali Nihad Efendi, Hafız Mehmed Efendi, Yusuf Ziyaeddin Efendi, Hasan Fehmi Efendi, Ali Rıza Efendi, Refika Hanım ve İbrahim Edhem Efendi...

KADIN ÖĞRETMENLER 1914 tarihli kayıtta Karacaabad Karyesi Muallimesi Refika Hanım'ın Bolvadin'e tayini görülmektedir. Bu, Karacaabad'da kadın öğretmenlerin de görev yaptığını gösteren önemli bir kayıttır.

MAAŞ • HARCIRAH • HÜVİYET • AİLE Tayinlerin yanında öğretmenlerin maaşları, harcırahları, hüviyet belgeleri ve ailelerini eski görev yerlerinden getirmeleri de devlet kayıtlarında takip edilmiştir.

SONUÇ Bu belgeler yalnızca öğretmen tayinlerini değil, Karacaabad'dan Anadolu'ya gerçekleşen eğitimci göçünü ve savaş yıllarındaki insan hareketliliğini belgelemektedir.

📚 Bağımsız Araştırmacı Yazar

Hüsnü Yazıcı

#Karacaova #Karacaabad #KaracaovaKöyleri #Rumeli #Balkan #Selanik #Mübadele #OsmanlıArşivi #Maarif #Tarih #Öğretmenler #RumeliMuhacirleri

Belge No: 510-7

Belge Tarihi: Hicrî 5 Şevval 1332 – 22 Ağustos 1914

Kurum: MF.İBT. – Maarif Nezareti, Mekâtib-i İbtidâiye

Belge Metni:

Karacaabad'a bağlı Trestenik Karyesi muallimi iken Sivas Mekâtib-i İbtidâiyesine tayin edilen muallimin maaşı ile vazifesine hangi tarihte başladığının bildirilmesi istenmiştir.

Yorum:

Bu belge, Trestenik Karyesi İbtidai Mektebi mualliminin savaş şartları içerisinde Sivas'a tayin edildiğini ve yeni görev yerinde maaşının ve göreve başlama tarihinin resmî yazışmalarla takip edildiğini göstermektedir. Karacaabad'dan Anadolu'ya gerçekleşen öğretmen intikallerinin devlet tarafından kayıt ve maaş işlemleriyle birlikte yürütüldüğünü ortaya koyması bakımından önemlidir.

Belge No: 490-90

Belge Tarihi: Hicrî 6 Cemâziyelâhir 1332 – 24 Nisan 1914

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Kütahya İnas Mektebi'nin muallime-i ûlâ ve saniyeliğine Yanya Muallimesi Halide ve İbtidai Kısım Muallimesi Nazmiye Hanımların; Bolvadin birinci ve ikinci muallimeliklerine ise Selanik Karacaabad Karyesi Muallimesi Refika Hanım ile İskeçe Muallimesi Huriye Adviye Hanım'ın tayinleri yapılmıştır.

Yorum:

Bu kayıt, Karacaabad'da kadın öğretmenlerin de görev yaptığını açıkça göstermektedir. Selanik Karacaabad Karyesi Muallimesi Refika Hanım'ın Bolvadin'de görevlendirilmesi, savaş ve göç döneminde Karacaabad'ın eğitim kadrosunun Anadolu'ya aktarıldığını gösteren önemli bir belgedir.

Belge No: 490-54

Belge Tarihi: Hicrî 4 Cemâziyelâhir 1332 – 22 Nisan 1914

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Selanik mülhakatından Karacaabad'a bağlı Gabrişte Karyesi muallimi olup harb nedeniyle Adana Karaisalı Rüşdiyesi Muallimliği'nde istihdam edilen Yusuf Ziyaeddin Efendi'ye hangi tarihlerde maaş verildiğinin bildirilmesi istenmiştir.

Yorum:

Yusuf Ziyaeddin Efendi'nin Gabrişte Karyesi'nden Adana Karaisalı'ya gönderilmesi, Karacaabadlı muallimlerin savaş sebebiyle Anadolu'nun farklı bölgelerinde görevlendirildiğini göstermektedir. Maaş tarihinin ayrıca araştırılması ise bu tayinlerin idarî ve malî açıdan takip edildiğini ortaya koymaktadır.

Belge No: 489-54

Belge Tarihi: Hicrî 27 Rebîülâhir 1332 – 17 Mart 1914

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Edirne vilayeti İpsala kazasının Vakıf Mahallesi İbtidai Mektebi sabık Muallim-i Evveli Mustafa Efendi'nin Trabzon vilayeti Ulubey nahiyesinin Kızılin Karyesi İbtidai Mektebi Muallimliği'ne tayin edildiği, ancak havalenamesinin gönderilememesi nedeniyle vazifesinden ayrıldığı belirtilmiştir. Selanik vilayeti Karacaabad kazasına tabi Süren Karyesi İbtidai Mektebi sabık Muallimi Ali Nihad Efendi'nin de Giresun kazası Dereli Karyesi İbtidai Mektebi Muallimliği'ne tayin edildiği halde bir süre sonra maaşına karşılık bulunamadığından açıkta kaldığı ve birikmiş maaşlarının ödenmesi istenmiştir. Ayrıca Trabzon vilayeti dahilinde görev yapan Rumeli muhaciri muallimlerin, karşılığı bulunmayan maaşlarının emval-i umumiyeden ödenmesi ve Gümüşhane livasında görev yapan Rumeli muhaciri muallimlerin alacaklarının karşılanması için kararlar alındığı bildirilmiştir.

Yorum:

Bu belge, Rumeli'den Anadolu'ya gelen öğretmenlerin karşılaştıkları en önemli sorunlardan birini ortaya koymaktadır. Tayinin yapılmış olması, öğretmenin yeni görev yerinde maaş alabileceği anlamına gelmemekte; bütçe ve maaş karşılığı bulunmaması nedeniyle öğretmenler açıkta kalabilmektedir. Ali Nihad Efendi'nin Süren Karyesi'nden Giresun Dereli'ye tayini bu durumun Karacaabad açısından somut örneğidir.

Belge No: 476-99

Belge Tarihi: Hicrî 7 Safer 1332 – 27 Aralık 1913

Kurum: MF.İBT.

Görüntü: 17

Belge Metni:

Karacaabad'daki Tırstenik İbtidaisi Muallimi Hafız Ahmed Efendi'nin Kapinyan İbtidaisi Muallimliğine tayin edildiği sırada harb nedeniyle Dersaadet'e gelmek zorunda kaldığı ve münhal bir muallimlikte istihdam edilmesini talep ettiği belirtilmiştir.

Yorum:

Hafız Ahmed Efendi'nin tayin edildiği göreve gidemeden savaş sebebiyle İstanbul'a gelmesi, Karacaabad'daki öğretmenlerin savaş ortamında görev yerlerini terk etmek zorunda kaldıklarını göstermektedir. Belge, Tırstenik'teki eğitim kadrosunun savaştan doğrudan etkilendiğini ortaya koymaktadır.

Belge No: 471-86

Belge Tarihi: Hicrî 15 Muharrem 1332 – 7 Aralık 1913

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Gevgili'de muallim iken savaş sebebiyle Dersaadet'e gelen, Karacaabad'ın Fuştan Nahiyesi doğumlu Ali Rıza Efendi'nin Ankara Mekâtib-i İbtidâiyesinden birine tayin edildiği bildirilmiştir.

Yorum:

Ali Rıza Efendi'nin Fuştan Nahiyesi doğumlu olması, Karacaabad'ın yalnızca görev yapan öğretmenleriyle değil, burada doğmuş eğitim kadrosuyla da Anadolu'ya uzanan bir insan hareketliliği yaşadığını göstermektedir.

Belge No: 435-2

Belge Tarihi: Hicrî 13 Receb 1331 – 31 Mayıs 1913

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Selanik Valiliğince Dersaadet civarında bir muallimliğe tayini istenen, ancak Gümüşhane'ye tayin edilen Karacaabad kazasına bağlı Fuştan Nahiyesi Mekteb-i İbtidaisi Muallim-i Evveli Hasan Fehmi Efendi'nin isteği üzerine tayin işleminin ertelendiği bildirilmiştir.

Yorum:

Hasan Fehmi Efendi'nin Gümüşhane'ye tayin edilmesine rağmen Dersaadet civarında görev istemesi, savaş dönemindeki öğretmen tayinlerinde şahsî durumların da dikkate alındığını göstermektedir.

Belge No: 428-104

Belge Tarihi: Hicrî 10 Zilkade 1331 – 25 Eylül 1913

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Harb nedeniyle Dersaadet'e gelmek zorunda kalan ve Sivas Vilayeti dahilinde bir muallimlikte istihdam edilmek üzere tayin edilen Yenicevardar İbtidaiyesi Muallimi Abdülkadir Efendi ile Trabzon Vilayeti dahilinde istihdam edilmek üzere tayin edilen Karacaabad'ın Süren Karyesi Muallimi Ali Nihad Efendi'ye hüviyet vesikası verilmiş ve vilayet merkezine kadar harcırahları karşılanmıştır.

Yorum:

Ali Nihad Efendi'nin Süren Karyesi'nden Trabzon'a gönderilmesi, daha sonra Giresun-Dereli'ye tayin edilmesiyle birlikte değerlendirildiğinde, bir Karacaabad öğretmeninin savaş yıllarında geçirdiği tayin sürecini adım adım takip etmemize imkân vermektedir.

Belge No: 427-22

Belge Tarihi: Hicrî 29 Şevval 1331 – 15 Eylül 1913

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Harb nedeniyle Dersaadet'e hicret eden Selanik Karacaabad'da Tırstenik İbtidai Muallimi Mustafa Nuri Efendi ile Avrathisar'a tabi Durasanlı Karyesi İbtidai Muallimi Hüseyin Kami Efendi'nin Sivas dahilinde birer ibtidai mektebine tayinleri ve harcırahlarının ödenmesi kararlaştırılmıştır.

Yorum:

Mustafa Nuri Efendi'nin Tırstenik'ten Sivas'a gönderilmesi, Karacaabad öğretmenlerinin Anadolu'ya nakledilişinin açık örneklerinden biridir. Harcırah verilmesi, devletin bu tayinleri resmî bir iskân ve görev değişikliği süreci içerisinde yürüttüğünü göstermektedir.

Belge No: 429-17

Belge Tarihi: Hicrî 11 Cemâziyelâhir 1331 – 18 Mayıs 1913

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Karacaabad'a bağlı Gostolob Karyesi İbtidai Muallimi Hafız Mehmed Efendi'nin harb sebebiyle hicret ettiği ve Trabzon Vilayeti dahilindeki mekatib-i ibtidaiyeden birinde istihdam olunmak üzere tayin edildiği, kendisine vilayet merkezine kadar harcırah verilmesi kararlaştırıldığı bildirilmiştir.

Yorum:

Bu belge, Gostolob Karyesi'nde savaş öncesinde faal bir ibtidai mektebin bulunduğunu ve burada Hafız Mehmed Efendi'nin görev yaptığını göstermektedir. Savaş sebebiyle Gostolob'dan ayrılan muallimin Trabzon'a gönderilmesi, Karacaabad'ın eğitim kadrosunun Anadolu'ya aktarılmasının bir başka somut örneğidir.

Belge No: 248-76

Belge Tarihi: Hicrî 22 Zilkade 1327 – 1 Aralık 1909

Kurum: MF.İBT.

Belge Metni:

Selanik vilayeti dahilinde bulunan Karacaabad nahiyesine bağlı Çernes Karyesi Muallimliğine Ali Rıza Efendi'nin tayin edildiği ve memuriyetine başladığı, eski muallim Yusuf Cemal Efendi'nin ise izinli olarak mektepten ayrıldığı bildirilmiştir.

Yorum:

Bu kayıt, savaş yıllarından önce Karacaabad köylerindeki mekteplerin düzenli biçimde öğretmen değişiklikleriyle çalıştığını göstermektedir. Ali Rıza Efendi'nin göreve başlama tarihinin kayda geçirilmiş olması, Çernes Karyesi'ndeki eğitim faaliyetinin resmî olarak takip edildiğini ortaya koymaktadır.

Belge No: 313-85

Belge Tarihi: Hicrî 9 Rebîülâhir 1329 – 9 Nisan 1911

Kurum: MF.İBT.

Görüntü: 2

Belge Metni:

Selanik vilayetinde Karacaabad kazasına bağlı Dragoman Karyesi Muallimi Hafız İsmail Efendi'nin tercüme-i hâl varakası, vukuat cetveliyle birlikte Maarif makamına takdim edilmiştir.

Yorum:

Hafız İsmail Efendi'nin tercüme-i hâl ve vukuat cetvelinin hazırlanması, Karacaabad köylerinde görev yapan öğretmenlerin şahsî ve meslekî bilgilerinin merkezî Maarif teşkilatı tarafından kayda alındığını göstermektedir.

Belge No: 1047-5

Belge Tarihi: Hicrî 12 Rebîülevvel 1326 – 2 Nisan 1908

Kurum: MF.MKT.

Görüntü: 8

Belge Metni:

Karacaabad Kazası Drağman Karyesi İbtidai Mektebi Muallimliğine Selanik Darülmuallimin mezunu Hasan Tahsin Efendi'nin, Nevrekob Kazası Koztiçe Karyesi Muallimliğine de Mehmed İzzet Efendi'nin tayinleri yapılmıştır.

Yorum:

Hasan Tahsin Efendi'nin Selanik Darülmuallimin mezunu olması, Karacaabad'ın köy mekteplerinde öğretmenlik yapan kişiler arasında meslekî eğitim almış muallimlerin bulunduğunu göstermektedir. Bu kayıt, Karacaabad'daki ibtidai eğitimin merkezî bir öğretmen yetiştirme sistemiyle bağlantısını ortaya koymaktadır.

Belge No: 895-27

Belge Tarihi: Hicrî 23 Ramazan 1323 – 12 Kasım 1905

Kurum: MF.MKT.

Görüntü: 4

Belge Metni:

Prizrin'de Rum cemaatine ait harap olan mektebin arsasına Rum cemaatince yeni bir mektep yapılmasına izin verilmesi; Selanik vilayetinin Vodine ve Karacaabad kazalarındaki Rum mekteplerinde ruhsatsız yayınlar okutulmaması; İstarova Rum Mektebi Muallimi Todor Apostolof'un hareketlerinin takip edilmesi; Kosova'nın Prizrin Metropolidliği'ne bağlı mekteplerde görev yapan muallim ve muallimelerin şahadetname ve diplomalarının Maarif Müdürlüğü'ne tasdik ettirilmesi ve çeşitli gayrimüslim mekteplerinin ruhsatlandırılması hakkında yazışmalar yapılmıştır.

Yorum:

Bu belge doğrudan Karacaabad'ın Müslüman ibtidai mekteplerinden birinin öğretmen tayiniyle ilgili olmamakla birlikte, Karacaabad kazasındaki eğitim hayatının yalnızca Müslüman mekteplerinden ibaret olmadığını göstermektedir. Rum mekteplerinin de Maarif teşkilatı tarafından ruhsat, yayın ve öğretmen yeterliliği bakımından takip edildiği anlaşılmaktadır.

Belge No: 581-37

Belge Tarihi: Hicrî 10 Cemâziyelâhir 1319 – 3 Eylül 1901

Kurum: MF.MKT.

Görüntü: 40

Belge Metni:

Vodine kazasına bağlı Karacaabad Nahiyesi Yukarı Mahalle İbtidai Muallimliğine Mustafa Efendi'nin tayin edildiği bildirilmiştir.

Yorum:

Bu kayıt, Karacaabad Nahiyesi'ndeki ibtidai mekteplerde öğretmen tayinlerinin 1901 yılına kadar geriye götürülebildiğini göstermektedir. Yukarı Mahalle Mektebi, Karacaabad'ın eğitim teşkilatının erken dönem kayıtlarında yer alan mekteplerden biridir.

Belge No: 435-26

Belge Tarihi: Hicrî 14 Receb 1331 – 1 Haziran 1913

Kurum: MF.MKT.

Belge Metni:

Tikveş'te Nikotin Muallimi iken İstanbul'a hicret edip Karesi Mekâtib-i İbtidaiye Muallimliğine tayin edilen Ali Rıza Efendi'nin; Gevgili kazasının Boymiçe Karyesi Muallimi olup sonradan İstanbul'a hicret eden ve Hüdavendigar dahilindeki mekatib-i ibtidaiye muallimliğine tayin olunan Ali Rıza Efendi'nin; Drama Merkez İbtidaisi Muallimi iken İstanbul'a hicretle Ankara'ya tayin olunan Aydın Hulusi Efendi'nin; Karacaabad Muallimi iken İstanbul'a hicretle Kastamonu'ya tayin olunan Yusuf Ziya Efendi'nin ve Karacaabad'ın Kuzişte Mektebi Muallimi iken İstanbul'a hicretle Karesi'ye tayin olunan İbrahim Edhem Efendi'nin, ailelerini getirmek üzere eski görev yerlerine gitmelerine dair hüviyet vesikaları verilmiştir.

Yorum:

Bu kayıt özellikle önemlidir. Karacaabad Muallimi Yusuf Ziya Efendi'nin Kastamonu'ya, Kuzişte Mektebi Muallimi İbrahim Edhem Efendi'nin ise Karesi'ye tayin edildiği açıkça görülmektedir. Öğretmenlerin yalnızca kendilerinin değil, geride kalan ailelerinin de savaş ve göç şartlarında yer değiştirmesi gerektiği anlaşılmaktadır. Bu durum Karacaabad'dan Anadolu'ya gerçekleşen öğretmen hareketinin aile ve toplum boyutunu da ortaya koymaktadır.

GENEL DEĞERLENDİRME

Bu arşiv belgeleri birlikte değerlendirildiğinde, Karacaabad kazası ve köylerinde 1901'den itibaren düzenli bir ibtidai mektep teşkilatının bulunduğu, 1908-1911 yıllarında Drağman, Çernes ve diğer köylerde öğretmenlerin resmî olarak tayin edildiği, savaş yıllarında ise bu eğitim kadrosunun büyük ölçüde Anadolu'ya dağıldığı görülmektedir.

Belgelerde adı geçen Tırstenik, Trestenik, Gostolob, Gabrişte, Süren, Fuştan, Çernes, Drağman ve Kuzişte gibi yerler, Karacaabad'ın eğitim tarihinin köy köy ortaya çıkarılması açısından son derece değerlidir.

Özellikle Mustafa Nuri Efendi, Hafız Ahmed Efendi, Ali Nihad Efendi, Hafız Mehmed Efendi, Yusuf Ziyaeddin Efendi, Hasan Fehmi Efendi, Ali Rıza Efendi, Refika Hanım ve İbrahim Edhem Efendi gibi isimler, Karacaabad'ın öğretmen kadrosunu ve savaş yıllarında yaşanan insan hareketliliğini kişisel isimler üzerinden takip etmemize imkân vermektedir.

Belgelerin en dikkat çekici ortak noktası, Karacaabad'daki muallimlerin savaş nedeniyle önce Dersaadet'e, ardından Sivas, Trabzon, Giresun, Ankara, Gümüşhane, Adana, Kastamonu, Karesi ve Bolvadin gibi Anadolu merkezlerine tayin edilmeleridir. Bu tayinler sırasında harcırah, maaş, hüviyet vesikası ve ailelerin getirilmesi gibi meseleler de Maarif Nezareti tarafından ayrı ayrı takip edilmiştir.

Bu nedenle söz konusu belgeler, yalnızca “öğretmen tayinleri” olarak değil, aynı zamanda Karacaabad'dan Anadolu'ya gerçekleşen eğitimci göçünün resmî belgeleri olarak değerlendirilmelidir.

Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı 

#karacaovaköyleri #karacaova #karacaabad #Rumeli #Balkan

 FUŞTAN RÜŞDİYESİ VE MUALLİMLERİ

Karacaabad – Fuştan | Osmanlı Arşiv Belgeleri

DOSYA NO: MF.İBT. 345-65

TARİH: 19 Ekim 1911

ÖZET: Fuştan Rüşdiyesi Muallim-i Evvelliği için yapılan tayin işlemleri ve Abdullah Hilmi Efendi'nin görevlendirilmesi hakkında yazışma.

DOSYA NO: MF.İBT. 348-71

TARİH: 6 Kasım 1911

ÖZET: Karaferye Rüşdiyesi eski muallimi Abdullah Hilmi Efendi'nin Fuştan Rüşdiyesi Muallim-i Evvelliği'ne tayini.

DOSYA NO: MF.İBT. 407-10

TARİH: 20 Aralık 1912

ÖZET: Fuştan İbtidai Mektebi Muallimi Ali Rıza Efendi'nin imtihanı geçemediği için Rüşdiye muallimliğine tayin edilememesi.

DOSYA NO: MF.İBT. 420-77

TARİH: 2 Nisan 1913

ÖZET: Fuştan Rüşiyesi Muallim-i Evveli Abdullah Hilmi Efendi'nin savaş sebebiyle Trabzon'daki Şarla Rüşiyesi'ne tayini.

DOSYA NO: MF.İBT. 434-75

TARİH: 24 Haziran 1913

ÖZET: Fuştan İbtidai Mektebi Muallimi Hasan Fehmi Efendi'nin Gümüşhane'ye tayini ve Dersaadet'e yakın bir yerde görev istemesi.

DOSYA NO: MF.İBT. 471-86

TARİH: 28 Aralık 1913

ÖZET: Fuştan doğumlu Ali Rıza Efendi'nin savaş nedeniyle Ankara'daki bir İbtidai Mektebe tayini.

AÇIKLAMA – YORUM

Bu belgeler, Karacaabad kazasına bağlı Fuştan'da Osmanlı'nın son döneminde eğitim hayatının ve görev yapan muallimlerin izlerini açıkça ortaya koymaktadır.

Aynı zamanda Balkan Harbi ve savaşların, Fuştan ve çevresindeki eğitim kadrolarını ve insanların hayatlarını nasıl etkilediğini göstermesi bakımından önemlidir.

Arşiv belgeleri, geçmişimizin en sağlam tanıklarıdır.

Bağımsız Araştırmacı Yazar

Hüsnü Yazıcı

#karacaovaköyleri #karacaova #fuştan #mübadele #rumeli

KARACAOVA BÖLGESİ NOTYA KÖYÜ ÇATIŞMASI

 

KARACAOVA BÖLGESİ NOTYA KÖYÜ ÇATIŞMASI

​(16 Kasım 1904 / 3 Teşrînisâni 1320)

​🔴 OLAYIN ÖZETİ

Notya Müdürü Hasan Efendi, bir Harbiye talebesi, 15 asker, 1 jandarma süvarisi, Tahsildar Hasan Bey ve bölge halkından 2 kişiden oluşan heyet, Bulgar eşkıyası Yovan Kapdan'ın 150'den fazla çete mensubuyla şiddetli bir çatışmaya girmiştir.

​🔴 ŞEHİTLERİMİZ

​1 Mekteb-i Harbiye Talebesi

​6 Asker

​📜 Resmi Kayıt

​DH.ŞFR. 337 - 1

​✒️ Araştırmacı Notu (Hüsnü Yazıcı)

​Çatışmanın elebaşı olan Yovan, daha sonra Fuştan köyünden Abdullah tarafından tek atışla etkisiz hale getirilmiştir. Bu tarihi olayın kahramanı Abdullah, 1924 mübadelesinde Sarıyer Bahçeköy'e iskân edilmiştir.

#Karacaova #karacaovaköyleri #mübadele #bahçeköy

SELANİK SANCAĞI KARACAOVA (KARACAABAD/MOGLENA) BÖLGESİNDE EVLÂD-I FÂTİHÂN İSKÂNI VE DEMOGRAFİK YAPI (11.–20. YÜZYILLAR)

 SELANİK SANCAĞI KARACAOVA (KARACAABAD/MOGLENA) BÖLGESİNDE EVLÂD-I FÂTİHÂN İSKÂNI VE DEMOGRAFİK YAPI (11.–20. YÜZYILLAR)

Öz

Bu çalışma, Selanik Sancağı’na bağlı Karacaova/Karacaabad (Moglena) bölgesinde Bizans döneminden Lozan Mübadelesi’ne kadar uzanan Türk-Müslüman varlığını ve iskân süreçlerini inceler. Bizans kaynaklarında Peçenek ve Kuman topluluklarının yerleşimi, Osmanlı fethiyle birlikte Evlâd-ı Fâtihân, Yörük, Tatar, Konyar ve diğer Müslüman unsurların iskânı, 1530–1894 arası köy sayıları, 1720 Müdevver Defteri ve 1831 nüfus sayımı ışığında değerlendirilir. Son bölümde 1923 Lozan Mübadelesi’nin bölgedeki Türk-Müslüman nüfus üzerindeki etkisi ele alınır.

Anahtar Kelimeler: Karacaova, Karacaabad, Moglena, Evlâd-ı Fâtihân, iskân, Lozan Mübadelesi.

Giriş

Karacaova, Osmanlı Rumelisi’nde stratejik konumu nedeniyle hem askerî hem demografik açıdan önemli bir bölgeydi. Bu çalışmanın amacı, bölgedeki Türk-Müslüman varlığının tarihsel sürekliliğini tartışmak; iskân politikalarını, vergi statülerini ve kurumsal yapıyı arşiv belgeleriyle ortaya koymaktır. Yöntem olarak Bizans kronikleri, Osmanlı arşiv belgeleri, salnameler, nüfus defterleri ve sözlü tarih kaynakları kullanılmıştır. Sözlü kaynakların hatıra ve yanlılık taşıyabileceği unutulmamalıdır.

1. Bizans Döneminde Moglena ve Erken Türk Toplulukları

11. yüzyıldan itibaren Bizans kroniklerinde Moglena çevresinde Peçenek ve Kuman boylarının yerleştiği görülür. Anna Komnene[1] ve Zonaras[2], bu toplulukların varlığını kaydeder. 1184 tarihli Lavra belgesi[3] ise Kumanların Büyük Lavra Manastırı’na ait yaylaklarda hayvan otlattığını ve vergi ödediğini gösterir. Bu kayıt, bölgede Bizans idaresine tabi, yerleşik ve kayıt altında bir Türk topluluğunun varlığına işaret eder. Akdes Nimet Kurat[4], Osmanlıların 14. yüzyılda bölgeye ulaştığı sırada bu toplulukların Türk kimliklerini hâlâ korumakta olduğunu belirtmektedir. Ancak bu tespitin ihtiyatla değerlendirilmesi gerekir.

2. Osmanlı Fethi ve Evlâd-ı Fâtihân İskânı

Osmanlı fethinden sonra Karacaova, “Evlâd-ı Fâtihân” iskân politikası çerçevesinde Türk ve Müslüman unsurlarla yeniden şenlendirildi[5]. Gazi Evrenos Bey’in fetihleri sonrasında bölgeye Anadolu’dan Türkmen grupları, Rumeli içlerinden ise Müslüman nüfus sevk edildi. Bu iskânla hem askerî güvenlik sağlandı hem de tarımsal üretim artırıldı.

3. Osmanlı Döneminde İskân ve Demografik Yapı

Bölgeye yerleştirilen başlıca gruplar şunlardı:

· Konyar Türkmenleri: 16.–17. yüzyıllarda Konya ve Karaman çevresinden getirilen Konyar boyları. Anton Tuma[6], Die Türken in Europa adlı eserinde Karacaova ve çevresine Konyar Türklerinin yerleştirildiğini belirtir. M. Tayyib Gökbilgin[7] de bu iskân hareketini belgelemiştir.

· Evlâd-ı Fâtihân aileleri: Rumeli’ye geçen akıncı beylerinin ve gazilerin soyundan gelen imtiyazlı askerî-sosyal sınıflar.

· Balkan Müslümanları: Arnavut, Boşnak ve gulâm kökenli Müslüman unsurlar.

Nüfus ve Köy Verileri

Dönem Toplam Köy Evlâd-ı Fâtihân Köyü

1530 Yenice-i Vardar 40 —

1530 Vodina 32 —

1530 Olivir/Karacaova 24 —

1720 Karacaova 18 14

1894 Karacaabad 19 —

1720 Müdevver Defteri’ne göre Karacaova’daki 18 köyün 14’ü Evlâd-ı Fâtihân statüsündedir: Gustulüp, Fuştan, Prodrom, Kuzişen, Kırlat, İslatina, Nevahor, Ranislav, Gabrişte, İzvor, Novasel, Rujina, Severin ve İstranişte[8]. 1831 nüfus sayımı ise bölgede tarım ve ipek böcekçiliğiyle uğraşan yoğun bir Müslüman-Türk nüfusu belgeler[9].

1530-1720 yılları arasındaki değişim, bölgedeki köy sayısının 96’dan 146’ya çıkarak +50 yeni köy artışı kaydettiğini gösterir. Bu artış, sistemli Türk-Müslüman iskânının somut bir göstergesidir.

4. Askerî, Sosyal ve İdari Durum

Askerî Katkılar

Karacaova, Osmanlı ordusunun insan gücü ihtiyacını karşılamada önemli bir kaynak olmuştur. 1802 Mısır Seferi için bölgeden 500 asker sevk edilmiştir[10]. Balkan Savaşları öncesinde ise bölgeden 250 piyade asker talep edildiği kayıtlarda yer almaktadır.

Vodina Camii

Fatih Sultan Mehmed Han tarafından inşa ettirilen Vodina Camii, Osmanlı arşiv belgelerinde H.EUM.3.Şb 27/66 numara ile kayıtlıdır[11]. Padişah vakfiyesinde yer alan ve vakıf gelirleriyle desteklenen bu cami, yalnızca ibadet edilen dini bir mekân değil, Karacaova’daki Türk-Müslüman varlığının en somut sembolü olmuştur. Söz konusu tarihî yapı, 1919 yılında Yunan güçleri tarafından tahrip edilmiştir.

Eğitim, İslami Kurumlar ve Nişanlar

Osmanlı döneminde Karacaova’da inşa edilen camiler, medreseler ve ibtidai mektepler sayesinde dini, sosyal ve kültürel hayat tamamen Türk-İslam kimliğiyle yoğrulmuştur.

· Notya İbtidai Mektebi: 27 Temmuz 1893 tarihli belgeye (H.13-01-1311) göre, Notya köyünde padişahın bizzat maddi desteğiyle bir ibtidai mektep açılmış ve bu okula padişahın ismi verilmiştir[12].

· Mecidiye Nişanı: 20 Kasım 1892 tarihli belgeye (H.EUM.5.) göre, Notya köyünün ileri gelen şahsiyetlerinden Büyük Mustafa Bey ve Küçük Mustafa Bey, devlete ve bölgeye yaptıkları hizmetlerden dolayı Mecidiye Nişanı ile taltif edilmişlerdir[13].

· Öğretmen Tayinleri: 3 Aralık 1913 (MF.MKT.) tarihli belgeye göre Fuştanlı muallim Ali Rıza Efendi Ankara’ya tayin edilmiştir. Gabrişte Köyü’nden Muallim Yusuf Ziyaeddin Efendi Adana Karaisalı Rüştiyesi’ne atanmıştır. Gastelop Köyü halkı, Mahmud oğlu Hüseyin Efendi’nin yeniden muallim olarak köylerine atanması yönünde resmî talepte bulunmuştur[14].

5. Sözlü Tarih Işığında Bölge

Sözlü kaynaklar, bölgedeki Türk varlığının gündelik hayatını yansıtır:

· Süleyman Ilgaz (1900, Gustulup): “Gustulup tamamen bir Türk köyüydü. Köyümüzde camimiz, medresemiz ve değirmenimiz vardı. Hasan, Mehmet ve Muhammed hocalar bizlere Kur’an-ı Kerim öğretirdi. Durumumuz oldukça iyiydi, zengindik.”[15]

· Ali Solmaz (1898, Kapiyani): “Bin hanelik köyümüzün tamamı Türklerden oluşuyordu. Sadece 40–50 hane kadar Hristiyan (Rum, Bulgar ve Roman) nüfus vardı. Onlar bize ‘ağa’ der, yanımızda işçi olarak çalışırlardı.”[16]

· Abdullah Arıç (1894, Fuştan): “Fuştan, yaklaşık 500 hanelik bir Türk köyüydü. Nahiye müdürümüz, Mustafa Kemal Atatürk’ün eniştesi Ohrili Faik Bey’di. Yunan çeteleri çevre köyleri yaktığında, biz bu acı olayları tepelerden korkuyla izledik.”[17]

Bu anlatımlar değerli olmakla birlikte, hatıra kaynaklarının abartı ve seçici hatırlama içerebileceği göz önünde tutulmalıdır.

6. Lozan Mübadelesi ve Dilsel Kimlik

30 Ocak 1923 tarihli Lozan Mübadelesi Protokolü[18] uyarınca Karacaova’daki Türk ve Müslüman nüfus Türkiye’ye göç etti. Bölge Türkleri ana dil olarak Türkçe konuşmakla birlikte, yerel Slav dilli halkla iletişim için Makedonca’nın Karacaova’ya özgü bir ağzını da kullanıyordu. Bu ağız, günümüzdeki standart Makedoncadan ve standart Bulgarcadan farklı özellikler gösteren tarihî bir yapıya sahipti. Hamdi Bey’in 1923 tarihli raporuna göre Vodina ve Karacaova’da 25.000 Türk nüfusunun 9.140’ı yardıma muhtaçtı[19].

Sonuç

Karacaova/Karacaabad, Bizans döneminden itibaren Türk topluluklarının yerleştiği; Osmanlı döneminde ise Evlâd-ı Fâtihân iskânı, vakıf kurumları ve eğitim yapılarıyla Türk-Müslüman kimliğin güçlendiği bir bölge olmuştur. 1923 Lozan Mübadelesi ile bu sosyo-kültürel miras Anadolu’ya taşınmış, bölgedeki Türk varlığı yeni bir döneme girmiştir.

Kaynakça

[1] Anna Komnene. Alexiad. Çev. E.R.A. Sewter. London: Penguin, 2003.

[2] Zonaras, Ioannes. Epitome Historiarum. Bonn: Weber, 1897.

[3] Lavra Belgesi, 1184 (I. Andronikos Komnenos’un prostaxis belgesi).

[4] Akdes Nimet Kurat. Peçenek Tarihi. Ankara: TTK, 1937.

[5] Halil İnalcık. Osmanlı’da Devlet, Hukuk, Adalet. İstanbul: Kronik, 2016.

[6] Tuma, Anton. Die Türken in Europa.

[7] Gökbilgin, M. Tayyib. Rumeli’de Yörükler, Tatarlar ve Evlâd-ı Fâtihân. İstanbul: İÜEF, 1957.

[8] Kayapınar, Levent. “Selanik Vilayeti ve Evlâd-ı Fâtihân”, Mübadil Kentler: Yunanistan, Lozan Mübadilleri Vakfı Yayınları, İstanbul, 2012, s. 48-106.

[9] Yazıcı, Hüsnü. Karacaova/Karacaabad 1831 Yılı Nüfus Defteri. İstanbul: Yazar Yayınları, 2023.

[10] T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı Osmanlı Arşivi (BOA), C..AS.. 942–40871.

[11] BOA, H.EUM.3.Şb 27/66.

[12] BOA, H.13-01-1311.

[13] BOA, H.EUM.5.

[14] BOA, MF.MKT.

[15] Özsoy, İskender. İki Vatan Yorgunları: Mübadele Acısını Yaşayanlar. İstanbul: Bağlam Yayıncılık, 2003.

[16] A.g.e.

[17] Tercüman Gazetesi, Abdullah Arıç Röportajı.

[18] Lozan Mübadelesi Protokolü, 1923.

[19] “Hamdi Bey’in Raporuna Göre Lozan Mübadelesi Öncesinde Yunanistan’daki Türklerin Durumu”, Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Dergisi.

Ekler

Ek 1: Karacaova, Vodina, Yenice-i Vardar ve köylerini gösteren tarihî harita.

Ek 2: 1530, 1720, 1831 ve 1894 verilerini karşılaştıran geniş tablo.

Ek 3: BOA belgelerinden tıpkıbasım ve transkripsiyon örnekleri.

---

Bu çalışma, Karacaova bölgesinin tarihsel demografik yapısını arşiv belgeleri ve sözlü tarih kaynakları ışığında ortaya koymaktadır. Bölgenin Türk-Müslüman kimliği, yüzyıllar boyunca korunmuş ve 1923 Lozan Mübadelesi ile Anadolu’ya taşınarak yaşatılmaya devam etmiştir.

Karacaova Bölgesi Üzerine Yanlış Kurgulanan Tarih Anlatılarına Dair

Karacaova Bölgesi Üzerine Yanlış Kurgulanan Tarih Anlatılarına Dair

Bağımsız Araştırmacı-Yazar Hüsnü Yazıcı

Karacaova bölgesi, Osmanlı öncesi dönemde Balkanlara yerleşen Peçenek, Kuman ve Uz gibi Türk topluluklarının bıraktığı izlerle; Osmanlı'nın iskân politikaları sonucu bölgeye yerleşen Evlad-ı Fatihan, Yörük, Tatar, Konyar unsurları ile yerel Balkan halklarının uzun süreli bir arada yaşamasının ürünüdür. Bölgede görülen dil ve kültür birliği, ortak bir soy kökeninden değil, yüzyıllara yayılan bu ortak yaşamdan doğmuştur. Etnik köken ile dilsel/kültürel birlikteliği birbirinin yerine koymak, bölge tarihini anlamada temel bir yanılgıdır.

Kaynaklar:

Bizans kronikleri: Ioannes Zonaras, Anna Komnene

Osmanlı arşiv belgeleri: 1720 tarihli müdevver defteri, 1831 nüfus defteri

1924 tasfiye talepnameleri

İskender Özsoy'un Karacaova mübadilleriyle yaptığı sözlü tarih röportajları

Akdes Nimet Kurat, Peçenekler

M. Tayyib Gökbilgin, Rumeli'de Yörükler, Tatarlar ve Evlad-ı Fatihan

Johann Georg von Hahn

Anton Tuma, Die Türken in Europa

Otto Liman von Sanders

Levent Kayapınar'ın ilgili makaleleri

Hüsnü Yazıcı'nın nüfus sayımları üzerine çalışmaları

Uydurma Tarihe Belge Ekleyenlerin Dayandığı Kaynaklar Üzerine Bir Eleştiri

Yabancı Seyyahlar

Rumeli'yi gezen yabancı seyyahların notları, çoğunlukla masum birer gezi izlenimi değildi. Bu metinler; siyasi, askerî ve misyoner amaçlarla toplanmış bir tür istihbarat niteliği taşıyordu. Köyler ve halklar yerinde tarafsız bir gözlemle değil, seyyahın bağlı olduğu devletin çıkarlarına uygun biçimde sınıflandırılıp kayda geçirildi. Bu yüzden seyyah metinleri, dönemin güç mücadelelerinden bağımsız, nötr kaynaklar olarak okunamaz; her biri kendi bağlamıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Haritalar

yüzyıl sonu ile 20. yüzyıl başında hazırlanan Rumeli haritaları da bilimsel merakın değil, toprak ve nüfuz mücadelesinin ürünüydü. Balkanlar'daki devletler ve büyük güçler, bir bölgeyi kendi hakimiyet iddialarına dayanak yapabilmek için, o bölgenin nüfus çoğunluğunu kendi milletlerinden gösterme eğilimindeydi. Sonuç olarak aynı köy, farklı haritalarda farklı etnik kimliklerle işaretlenebildi. Haritalar burada bilimsel belge değil, siyasi ve askerî iddiaların bir aracı olarak işlev gördü.

#Karacaova #Karacaabad #bursa #Ankara #mübadil #mübadele #rumeli #karacaovamübadiltorunları #selanik #izmir #Edirne #Balıkesir #lozanvakfı #istanbul #iskan

BAHÇEKÖY’DEN DÜNYA KÜTÜPHANELERİNE UZANAN BİR ARAŞTIRMA YOLCULUĞU

 BAHÇEKÖY’DEN DÜNYA KÜTÜPHANELERİNE UZANAN BİR ARAŞTIRMA YOLCULUĞU

Benim için tarih, yalnızca geçmişte yaşanmış olayların anlatılması değildir. Tarih; insanın yaşadığı yeri, ailesini, köyünü, toprağını, göçünü, mübadelesini ve geride bıraktığı izleri belgelemekle başlar.

Yıllar önce Bahçeköy'ün geçmişini araştırmaya başladığımda elimde büyük arşivler, üniversitelerin imkânları veya profesyonel bir araştırma ekibi yoktu. Elimde ailelerden dinlediğim bilgiler, yaşlıların hafızasında kalan isimler, köy hikâyeleri, eski belgeler ve kaybolmadan önce kayıt altına alınması gerektiğine inandığım bir tarih vardı.

Bu düşünceyle başladığım çalışmalar zaman içerisinde Bahçeköy'den Sarıyer'e, Sarıyer'den Selanik Karacaova'ya, Karacaova'dan Osmanlı nüfus defterlerine uzanan geniş bir araştırma haline geldi.

Bugün geriye dönüp baktığımda, yazdığım kitapların yalnızca kendi kütüphanemde veya birkaç yerel okuyucunun elinde kalmadığını görmek benim için ayrı bir anlam taşıyor. Eserlerimin dünyanın farklı üniversite kütüphanelerinin kataloglarında kayıt altına alınmış olması, benim açımdan bu çalışmaların kalıcı birer tarih belgesine dönüşmesi bakımından önemlidir.

“Dünden Bugüne Sarıyer'in Bahçeköyü”

2013 yılında Ankara'da Sage Yayıncılık tarafından yayımlanan “Dünden Bugüne Sarıyer'in Bahçeköyü: Mübadelenin Selanik Kazası Karacaova Bölgesi” adlı kitabım 79 sayfadan oluşmaktadır. Kitapta fotoğraf ve görseller de bulunmaktadır. ISBN numarası 9786054738243'tür. �

Holdings_ Dünden bugüne Sarıyer'in Bahçeköyü _ __ Kütüphane Kataloğu.PDF

Bu kitabın bugün ulaştığı yerler, benim için çalışmanın en dikkat çekici sonuçlarından biridir.

Kitap Princeton Üniversitesi Kütüphanesi kataloğunda ISBN numarasıyla kayıtlıdır. Katalogda eser tek kayıt olarak görülmekte ve fiziksel nüshanın mevcut olduğu belirtilmektedir. Kayıtta kitabın çağrı numarası da DR738 .5 .S37 Y2 2013 olarak verilmiştir. �

ISBN_9786054738243 - Princeton Üniversitesi Kütüphanesi Kataloğu Arama Sonuçları(1).PDF

University of Washington kütüphane sisteminde de aynı eser kayıtlıdır. Kitabın Suzzallo ve Allen Kütüphanelerinde bulunduğu ve DR738.5.S37 Y39 2013 sınıflandırmasıyla raflarda yer aldığı görülmektedir. �

PrimoVeNde.PDF

Benim için özellikle anlamlı olan kayıtlardan biri de University of Chicago Library kataloğudur.

Chicago Üniversitesi kaydında kitabımın yazarı Hüsnü Yazıcı, 1964- olarak belirtilmiş; yayınevi, yayın yılı, sayfa sayısı ve fiziksel özellikleri ayrıntılı şekilde kayda geçirilmiştir. Kitap Türkçe, 79 sayfa ve fotoğraf/görseller içeren bir çalışma olarak tanımlanmaktadır. �

Holdings_ Dünden bugüne Sarıyer'in Bahçeköyü _ __ Kütüphane Kataloğu.PDF

Daha önemlisi, Chicago kataloğunda kitabın konu başlıkları arasında Sarıyer tarihi, Edessa tarihi, Selanik tarihi, Türklerin ve Yunanlıların 20. yüzyıldaki nüfus transferleri bulunmaktadır. Kitabın bibliyografik kaynakça içerdiği de katalog kaydında belirtilmektedir. �

Dünden bugüne Sarıyer'in Bahçeköyü _ mübadelenin Selanik kazası Karacaova bölgesi - Catalog - UW-Madison Libraries.PDF

Bu ayrıntı benim için önemlidir. Çünkü Bahçeköy'den hareket ederek hazırladığım bir çalışmanın, uluslararası bir üniversite kütüphanesinin katalog sisteminde yalnızca “Bahçeköy kitabı” olarak değil; Sarıyer, Selanik, Edessa ve mübadele-nüfus hareketleri tarihiyle ilişkili bir kaynak olarak sınıflandırılması, araştırmanın ulaştığı boyutu göstermektedir.

University of Toronto'daki kayıtlar

University of Toronto Libraries kataloglarında da kitabımın kaydı bulunmaktadır. Toronto kaydında eser 2013 tarihli olarak gösterilmekte ve Downsview'deki University of Toronto Library koleksiyonunda bulunduğu belirtilmektedir. �

LibrarySearch - isbn,exact,9786054738243.PDF

Fakat Toronto'daki araştırma benim açımdan bununla sınırlı değildir.

Aynı katalogda daha sonraki çalışmalarım olan:

“Selanik Karacaova Bölgesi: Mübadelede Köylerinden Gelen Ailelere”

ve

“Selanik Karacaabad/Karacaova Bölgesi 1831-1904 Nüfus Defterleri”

adlı eserlerim de kayıtlıdır. İlk eser 2016 yılında Sage Yayıncılık tarafından, ikinci eser ise 2016 yılında Adaçayı tarafından yayımlanmış olarak gösterilmektedir. �

LibrarySearch - Hüsnü yazıcı.PDF

Benim araştırma çizgim açısından bu iki kitap, ilk çalışmamın devamıdır.

Önce Bahçeköy'ün geçmişini araştırdım.

Sonra Bahçeköy'e gelen ailelerin nereden geldiğini araştırdım.

Bu araştırma beni Selanik Karacaova bölgesine götürdü.

Ardından Karacaova'nın köylerini, ailelerini ve nüfus kayıtlarını araştırmaya başladım.

Sonunda araştırma 1831-1904 Osmanlı nüfus defterlerine kadar uzandı.

Yani kitaplarım birbirinden kopuk çalışmalar değildir. Birbirinin devamı niteliğinde, yıllar içerisinde genişleyen bir araştırma zinciridir.

De La Salle-College of Saint Benilde

Eserimin bir başka kaydı De La Salle-College of Saint Benilde kütüphane sistemindedir.

Burada kitap 2013 tarihli eBook olarak görünmektedir. Ankara, Sage Yayıncılık bilgileri verilmiş, yazar olarak Hüsnü Yazıcı kaydedilmiş ve eserin elektronik erişim seçeneği bulunduğu belirtilmiştir. �

bn_9786054738243 _ Search _ De La Salle-College of Saint Benilde.PDF

Bu kayıt benim açımdan ayrıca önemlidir. Çünkü çalışmanın yalnızca fiziksel kitap olarak değil, elektronik ortamda da uluslararası kütüphane sistemlerinde yer aldığını göstermektedir.

Karacaova ve 1831-1904 nüfus defterleri

Benim için araştırmanın en önemli aşamalarından biri, Selanik Karacaabad/Karacaova Bölgesi 1831-1904 Nüfus Defterleri üzerine yaptığım çalışmadır.

Çünkü nüfus defterleri yalnızca isimlerden ibaret değildir.

Bir defterin içinde bir ailenin adı vardır.

Bir köyün adı vardır.

Babanın adı vardır.

Oğulların isimleri vardır.

Yaşlar vardır.

Aile bağları vardır.

Bazen bir ailenin birkaç kuşak boyunca takip edilebilmesini sağlayacak bilgiler vardır.

Dolayısıyla nüfus defterlerini araştırmak, benim için yalnızca Osmanlıca yazılmış eski belgeleri okumak değil; mübadeleyle yer değiştiren insanların geride bıraktıkları hayatın izlerini yeniden ortaya çıkarmak anlamına gelmektedir.

Bu nedenle çalışmalarımın Binghamton Üniversitesi'nde yürütülen Osmanlı demografisi, sosyal ve aile tarihi araştırmalarıyla aynı geniş araştırma alanına temas etmesini ayrıca anlamlı buluyorum.

Binghamton University, SUNY bünyesindeki Center for Middle East and North Africa Studies (CMENAS) içerisinde Ottoman Demographic, Social & Family History Research Group faaliyet göstermektedir. Bu araştırma grubu, Osmanlı demografik, sosyal ve aile tarihine ilişkin kayıtları araştırmayı, erişilebilir hale getirmeyi ve nüfus defterlerini indekslemeyi amaçlayan uluslararası bir çalışma yürütmektedir. Grup, FamilySearch International, InfoScribe ve Orient-Institut Istanbul ile de ortaklıklar geliştirmiştir. �

oedemography.org

Binghamton Üniversitesi'nin kendi araştırma raporunda da bu çalışmanın, Osmanlı nüfus kayıtlarının indekslenmesi, kataloglanması ve İngilizceye aktarılması yoluyla geniş bir araştırmacı ve kamu kitlesinin erişimine açılmasını hedefleyen bir dijital ve kamusal tarih projesi olduğu belirtilmektedir. �

binghamton.edu

Benim yıllardır yaptığım Karacaova, Karacaabad, mübadele aileleri ve Osmanlı nüfus defterleri araştırmasının konusu da tam olarak bu tarih alanıyla kesişmektedir.

Bu nedenle benim için Bahçeköy'den başlayan araştırmanın bugün Osmanlı demografisi, aile tarihi, nüfus kayıtları ve mübadele araştırmaları yapan uluslararası akademik çevrelerle aynı zeminde anılması ayrıca değerlidir.

Araştırmanın ulaştığı yer

Bugün elimdeki katalog kayıtlarına baktığımda şunu görüyorum:

Bir kitap Princeton'da kayıtlı.

Bir başka üniversite sisteminde Washington'da raflarda.

Chicago Üniversitesi kitabı Sarıyer, Selanik, Edessa ve Türk-Yunan nüfus transferleriyle ilişkili tarihsel konu başlıkları altında sınıflandırmış.

Toronto Üniversitesi ise yalnızca ilk kitabımı değil, Karacaova ve 1831-1904 nüfus defterleri üzerine sonraki çalışmalarımı da kataloglamış.

De La Salle-College of Saint Benilde ise eserin elektronik kaydını bulunduruyor. � � � �

ISBN_9786054738243 - Princeton Üniversitesi Kütüphanesi Kataloğu Arama Sonuçları(1).PDF

PrimoVeNde.PDF

Dünden bugüne Sarıyer'in Bahçeköyü _ mübadelenin Selanik kazası Karacaova bölgesi - Catalog - UW-Madison Libraries.PDF

LibrarySearch - Hüsnü yazıcı.PDF

Ben bu sonuçları bir övünme vesilesi olarak görmüyorum.

Benim için asıl mesele şudur:

Bir zamanlar Bahçeköy'de yaşlılardan dinlenen aile hikâyeleri, bugün dünyanın farklı yerlerindeki kütüphanelerin kataloglarında araştırılabilir bir kayda dönüşmüştür.

Benim yazarlık anlayışımın temelinde de bu vardır.

Unutulmaması gerekeni yazmak.

Kaybolmakta olanı belgelemek.

Bir ailenin hikâyesini gelecek kuşağa taşımak.

Bir köyün adını tarihten silinmeden kayda geçirmek.

Mübadeleyle yerinden edilen insanların izlerini takip etmek.

Bahçeköy'den başlayan bu yolculuk beni önce Sarıyer'e, sonra Selanik Karacaova'ya, oradan Osmanlı nüfus defterlerine götürdü.

Bugün ise bu çalışmaların izleri Türkiye sınırlarının dışındaki üniversite kütüphanelerinin kataloglarında da görülmektedir.

Benim için bunun en güzel tarafı şudur:

Ben Bahçeköy'ün tarihini yazarken aslında yalnızca geçmişi anlatmadım; Bahçeköy'ün hafızasını geleceğin araştırmacılarına bırakacak bir arşiv oluşturmaya çalıştım.

Ve inanıyorum ki, bir yerin tarihini yazmanın en doğru yolu, önce o yerin insanlarının hafızasına sahip çıkmaktır.

Hüsnü Yazıcı