MAKEDONYA ÜZERİNE SEYYAHLAR, COĞRAFYACILAR, ETNOGRAFLAR, HARİTACILAR VE İSTATİSTİKÇİLER
YÜZYILDAN 20. YÜZYIL BAŞLARINA KADAR KRONOLOJİK LİSTE
NOT:
“Makedonya” tarih boyunca bugünkü Kuzey Makedonya Cumhuriyeti'nin sınırlarıyla sınırlı bir bölge olarak kullanılmamıştır. Tarihî Makedonya kavramı; Selanik, Vodina, Yenice-i Vardar, Karacaova, Manastır, Ohri, Üsküp, Köprülü, İştip, Pirlepe, Tikveş, Gevgeli, Serez ve çevresini içine alan geniş bir coğrafya için kullanılmıştır.
Bu nedenle aşağıdaki listede yalnız bugünkü Kuzey Makedonya sınırları içindeki yerleri değil, tarihî Makedonya coğrafyasını gezen veya bu bölge hakkında etnografik, coğrafi, istatistikî, siyasî ve tarihî çalışma yapan kişiler de bulunmaktadır.
Ayrıca “seyyah”, “etnograf”, “coğrafyacı”, “haritacı”, “konsolos”, “misyoner”, “diplomat”, “arkeolog” ve “istatistikçi” birbirinden farklı mesleklerdir. Liste bu farklı kaynak türlerini birlikte göstermektedir.
I. 14. VE 15. YÜZYILLAR
BERTRANDON DE LA BROQUIÈRE 1432–1433 yıllarında Osmanlı Rumelisi'nden geçti. Rumeli şehirleri ve yolları hakkında erken Batılı gözlemler bıraktı.
PERO TAFUR 1435–1439 yılları arasında Balkanlar ve Osmanlı coğrafyasını gezdi. Şehirler, halk ve ulaşım yolları hakkında bilgiler verdi.
CYRIACUS OF ANCONA – CIRIACO D'ANCONA
yüzyılın önemli İtalyan hümanist ve gezginlerinden biridir. Balkanlar ve Osmanlı coğrafyasındaki eski eserlerle ilgilendi.
II. 16. YÜZYIL
BENEDETTO RAMBERTI Osmanlı toprakları ve Balkanlar hakkında seyahat ve gözlem yazıları bıraktı.
PIERRE BELON
yüzyılın önemli Fransız doğa bilimcisi ve seyyahıdır. Osmanlı Rumelisi ve Balkan coğrafyası hakkında gözlemleri vardır.
HANS DERNSCHWAM 1553–1555 yıllarında Osmanlı topraklarında seyahat etti. İstanbul'dan Balkanlar'a uzanan yolculuğunda Rumeli şehirleri hakkında gözlemler yaptı.
OGIER GHISELIN DE BUSBECQ Avusturya elçisi olarak Osmanlı coğrafyasında bulundu. Balkanlar ve Osmanlı idaresi hakkında bilgiler bıraktı.
STEPHAN G. GERLACH 1570'lerde Osmanlı topraklarında bulundu. Rumeli ve Osmanlı toplumu hakkında gözlemler bıraktı.
REINHOLD LUBENAU
yüzyılın sonlarında Osmanlı topraklarını gezen Alman seyyahtır.
III. 17. YÜZYIL
EVLİYA ÇELEBİ 1611–1682.
Makedonya araştırmaları açısından en önemli seyahatname kaynaklarından biridir.
Seyahatnâme'nin özellikle V. ve VIII. ciltlerinde Makedonya hakkında geniş bilgiler vardır.
Üsküp, Kumanova, İştip, Köprülü, Manastır, Resne, Kıratova, Pirlepe, Ohri ve başka merkezleri anlatır.
Şehirlerin mahalleleri, camileri, mescitleri, tekkeleri, kiliseleri, çarşıları, zanaatları, halkı, gelenekleri, ekonomik hayatı ve coğrafyası hakkında bilgi verir.
KÂTİP ÇELEBİ – HACI HALİFE
yüzyıl Osmanlı coğrafyacısıdır. Balkanlar ve Makedonya'nın şehirleri ve coğrafyası hakkında bilgiler içerir.
ROBERT DE DREUX
yüzyılda Osmanlı Rumelisi ve Makedonya hakkında gözlemler bırakan Fransız din adamı ve gezgin.
EDWARD BROWN
yüzyıl İngiliz seyyahtır. Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası hakkında gözlemleri vardır.
JOHN COVEL İngiliz din adamı ve seyyah. Osmanlı Balkanları hakkında gözlemleri vardır.
GEORGE WHELER
yüzyılda Osmanlı Balkanları ve Yunanistan coğrafyasını gezdi.
JEAN-BAPTISTE TAVERNIER Osmanlı Balkanları ve Doğu Akdeniz hakkında seyahat yazıları bıraktı.
PAUL RYCAUT Osmanlı İmparatorluğu hakkında geniş gözlemler yapan İngiliz diplomat ve yazardır.
IV. 18. YÜZYIL
RICHARD POCOCKE
yüzyıl İngiliz seyyahtır. Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası hakkında seyahat notları bulunmaktadır.
CARSTEN NIEBUHR
yüzyılın önemli Alman/Danimarkalı coğrafyacısı ve seyyahıdır.
CHARLES PERRY Osmanlı toprakları ve Balkanlar hakkında seyahat gözlemleri bıraktı.
WILLIAM ETON Osmanlı İmparatorluğu ve Balkanlar üzerine yazdı.
FRANÇOIS CHARLES HUGUES LAURENT POUQUEVILLE 1770–1838. Fransız diplomat, doktor ve seyyahtır. Yunanistan, Arnavutluk ve Osmanlı Rumelisi hakkında önemli eserleri vardır.
Özellikle: “Voyage de la Grèce” “Travels in Greece and Turkey”
Makedonya'ya doğrudan veya dolaylı temas eden erken 19. yüzyıl kaynaklarından biridir.
WILLIAM MARTIN LEAKE 1777–1860. İngiliz asker, diplomat, coğrafyacı ve arkeolog.
1804–1810 yılları arasındaki seyahatleri özellikle önemlidir.
“Travels in Northern Greece”
Makedonya'nın topografyası, eski yerleşimleri ve yolları bakımından önemli bir kaynaktır.
V. 19. YÜZYILIN İLK YARISI
ESPRIT-MARIE COUSINÉRY 1747–1833.
Fransa'nın Selanik konsolosu.
“Voyage dans la Macédoine” 1831.
Selanik ve Makedonya hakkında erken dönem Fransız gözlemlerinin en önemli isimlerinden biridir.
AMI BOUÉ 1794–1881.
Jeolog, coğrafyacı ve gezgin.
“Voyage dans la Turquie d'Europe” 1840.
“Recueil d'itinéraires dans la Turquie d'Europe” 1854.
“Ethnographische Karte des Osmanischen Reiches europäischen Theiles und von Griechenland” 1847.
Makedonya'nın etnografik haritalandırılması açısından çok önemli bir isimdir.
AUGUST GRISEBACH 1814–1879.
Alman botanikçi ve coğrafyacı.
“Reise durch Rumelien und nach Brussa im Jahre 1839” 1841.
Rumeli ve Makedonya'daki coğrafya, bitki örtüsü ve yerleşimlere ilişkin gözlemleri vardır.
JOHANN GEORG VON HAHN 1811–1869.
Avusturyalı diplomat, dilbilimci ve araştırmacı.
Arnavutluk, Rumeli ve Vardar havzası hakkında önemli çalışmalar yaptı.
VICTOR GRIGOROVIÇ 1815–1876.
Rus Slavist ve dilbilimci.
1840'larda Balkanlar'ı gezdi.
Makedonya'nın Slav dilleri ve nüfusu hakkında gözlemler yaptı.
JOSEPH MÜLLER
yüzyıl Avusturyalı doktor ve araştırmacıdır.
1844'te yayımlanan seyahat notlarında Rumeli ve Balkan halklarının dil ve kimliği hakkında değerlendirmeler yaptı.
PAVEL JOSEF ŠAFAŘÍK 1795–1861.
Slav tarihi, dili ve etnografyası üzerine çalışan önemli bilim insanıdır.
“Slovanský zeměvid” 1842.
Makedonya'nın Slav nüfusunu sınıflandıran erken dönem çalışmalardan biridir.
CONSTANT DESJARDINS
yüzyıl Fransız araştırmacıdır. Balkanlar ve Makedonya'nın etnografyası hakkında çalışmalar yaptı.
DAVIDOVITCH
yüzyıl Sırp kaynaklarında Makedonya'nın Slav nüfusu üzerine çalışma yapan isimlerden biridir.
STEFAN VERKOVIĆ 1821–1893.
Bosna, Makedonya ve Balkanlar'da folklor ve etnografya araştırmaları yaptı.
Makedonya'nın folkloru, halk şiiri ve Slav nüfusu üzerine çalışmaları vardır.
GEORGINA MUIR MACKENZIE 1833–1874.
ADELINE PAULINA IRBY 1831–1911.
Mackenzie ve Irby birlikte Balkanlar'ı gezdiler.
“Travels in the Slavonic Provinces of Turkey-in-Europe” 1860'lar.
Makedonya'nın şehirleri, köyleri, halkı, eğitim ve dinî kurumları hakkında gözlemler içerir.
VI. 19. YÜZYILIN ORTASI
GUILLAUME LEJEAN 1828–1871.
Fransız coğrafyacı ve seyyah.
“Ethnographie de la Turquie d'Europe” ve “Karte ethnographique de la Turquie d'Europe”
Makedonya'nın etnografik haritalandırılması bakımından önemli isimlerden biridir.
HEINRICH BARTH 1821–1865.
Alman araştırmacı ve gezgin.
Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası hakkında gözlemleri vardır.
EDWARD LEAR 1812–1888.
İngiliz ressam, gezgin ve yazar.
1850'lerde Balkanlar ve Makedonya'yı gezdi.
Makedonya şehirleri ve manzaraları hakkında çizimleri ve seyahat notları vardır.
JAMES CLARKE Balkanlar ve Osmanlı toprakları hakkında seyahat yazıları bırakan İngiliz araştırmacılardan biridir.
AUGUSTE GRISBACH / GRISEBACH Rumeli ve Makedonya'nın coğrafyası ve doğal özellikleri üzerine gözlemleri önemlidir.
JOSEPH VON HAMMER-PURGSTALL Osmanlı tarihi ve coğrafyası hakkında kapsamlı çalışmalar yapan Avusturyalı tarihçidir.
FRANZ BABINGER Daha sonraki dönemin Osmanlı tarihçilerinden olmakla birlikte Makedonya ve Osmanlı Balkanları kaynaklarının değerlendirilmesinde önemlidir.
VII. RUS VE SLAV ARAŞTIRMACILAR
VIKENTY MAKUSHEV Rus tarihçi ve Slavist.
1860'larda Balkanlar ve Makedonya'nın Slav nüfusu üzerine araştırmalar yaptı.
MIKHAIL MIRKOVICH Rus araştırmacı.
1867 civarında Balkanlar'ın etnografik haritalandırılması çalışmalarında adı geçmektedir.
ZARYANKO Rus etnografik harita çalışmalarında yer alan isim.
KOMAROV Rus etnografik ve Slav araştırmaları içinde adı geçen isim.
ALEXANDER HILFERDING Rus Slavist ve araştırmacı.
LUBOR NIEDERLE 1865–1944.
Çek arkeolog, antropolog ve Slav araştırmacısı.
Balkan Slavlarının tarihî ve etnografik sınıflandırmaları üzerine çalıştı.
VIII. ÇEK, SLOVAK VE ORTA AVRUPALI ARAŞTIRMACILAR
KAREL JAROMÍR ERBEN
yüzyıl Çek araştırmacısı.
Balkan Slavları ve Makedonya hakkında etnografik değerlendirmeleri vardır.
FRANZ BRADAŠKA Makedonya ve Balkanlar hakkında etnografik ve haritacılık çalışmalarında adı geçen Avusturyalı araştırmacıdır.
AUGUST HEINRICH PETERMANN 1822–1878.
Alman coğrafyacı ve haritacı.
Makedonya ve Balkanlar hakkında etnografik haritaların hazırlanmasında etkili olmuştur.
HEINRICH KIEPERT 1818–1899.
Alman coğrafyacı ve haritacı.
Balkanlar ve Osmanlı coğrafyası için çok sayıda harita hazırladı.
Makedonya'nın 19. yüzyıl etnografik haritaları bakımından temel isimlerden biridir.
IX. İNGİLİZ VE BATILI HARİTACILAR
JAMES WYLD İngiliz haritacı.
1877 civarında Balkanlar ve Makedonya'nın etnografik/coğrafi haritaları üzerinde çalıştı.
EDWARD STANFORD İngiliz haritacı ve yayıncı.
1877'de Makedonya'nın etnografik dağılımını gösteren haritalar yayımladı.
F. BIANCONI 1877 civarında Makedonya'nın nüfusu ve etnografyası üzerine değerlendirmelerde bulundu.
CHARLES SAX Avusturyalı araştırmacı.
1870'lerde Balkanlar'ın etnografyası üzerine çalışmalar yaptı.
FELIX KANITZ 1829–1904.
Avusturyalı arkeolog, ressam ve seyyah.
Sırbistan ve Balkanlar hakkında çok sayıda eser ve çizim bıraktı.
X. 1870–1890 ARASI
GEORG WEIGAND 1860–1932.
Alman dilbilimci.
Balkan Slavları, Ulahlar ve Makedonya dilleri üzerine çalışmalar yaptı.
FRIEDRICH KANITZ Balkan şehirleri, arkeoloji, halk ve coğrafya üzerine gözlemler yaptı.
GUSTAV WEIGAND Balkan dilleri ve halkları üzerine çalışmalar yaptı.
CONSTANTIN JIREČEK 1854–1918.
Çek tarihçi ve Balkan araştırmacısı.
Balkanların tarihî coğrafyası ve Slav toplulukları üzerine önemli çalışmalar yaptı.
GEORG W. JIREČEK Balkan tarihi ve coğrafyası araştırmalarında kullanılan kaynakların önemli isimlerinden biridir.
M. M. MILETIĆ Balkan Slavları ve Makedonya hakkında araştırmaları bulunan Sırp kaynaklı isimlerden biridir.
XI. 1880–1900: MİLLİYETÇİLİK VE ETNOGRAFİK HARİTALAR DÖNEMİ
Bu dönem Makedonya tarihi açısından özel önem taşır.
Artık araştırmacılar sadece seyahatname yazmamakta; köyleri, dilleri, dinleri, kilise bağlılıklarını, okulları ve nüfusları sınıflandırarak “etnografik harita” hazırlamaktadır.
SPIRIDON GOPČEVIĆ 1855–1930 civarı.
“Makedonien und Alt-Serbien” 1889.
Sırp perspektifinden Makedonya'nın etnografik haritasını ve nüfus dağılımını ele aldı.
VASIL KINCHOV / VASIL KĂNČOV 1862–1902.
“Македония. Етнография и статистика” 1900.
Makedonya'nın etnografyası ve istatistiği açısından en önemli kaynaklardan biridir.
Kınçov, önceki araştırmacıların haritalarını da karşılaştırmıştır.
Haritalarında: P. J. Šafárik, Ami Boué, Guillaume Lejean, Mackenzie–Irby, H. Kiepert ve başka kaynaklardan yararlanmıştır.
CLÉANTHÈS NICOLAÏDÈS
“La Macédoine: La question macédonienne dans l'Antiquité, au Moyen-Âge et dans la politique actuelle.”
Makedonya meselesini tarih, nüfus ve siyaset açısından ele aldı.
D. M. BRANCΟFF
Makedonya'nın nüfusu ve etnik dağılımı üzerine çalışma yaptı.
R. VON MACH
Makedonya'nın özellikle Hristiyan nüfusunun etnik dağılımı üzerine değerlendirmeler yaptı.
YORDAN IVANOV
yüzyıl başlarında Makedonya'nın etnografyası ve Bulgar nüfusu üzerine çalışmalar yaptı.
NIKOLAIDES
Makedonya'nın etnografik haritalandırılması içinde adı geçen araştırmacılardan biridir.
XII. JOVAN CVIJIĆ DÖNEMİ
JOVAN CVIJIĆ 1865–1927.
Sırp coğrafyacı, antropolog ve Balkan araştırmacısı.
“Remarques sur l'ethnographie de la Macédoine” 1906.
Makedonya'nın etnografyası konusunda kendisinden önceki haritaları ve araştırmacıları karşılaştırdı.
Cvijić'in 1906 tarihli çalışmasında özellikle Ami Boué, Pouqueville, Cousinéry, Grisebach, Lejean ve Mackenzie–Irby gibi önceki araştırmacıların haritalarını ve değerlendirmelerini tartışması önemlidir.
Bu nedenle Cvijić, yalnızca kendi görüşü bakımından değil, kendisinden önceki etnografik çalışmaların nasıl değerlendirildiğini görmek açısından da temel bir kaynaktır.
XIII. 1900–1912 DÖNEMİ
LUBOR NIEDERLE Slavların etnografyası ve Balkan halklarının sınıflandırılması üzerine çalıştı.
LEONHARD SCHULTZE JENA 1872–1955.
Alman coğrafyacı ve etnolog.
Daha sonraki dönemde Makedonya'nın kültür ve coğrafyası üzerine önemli çalışma yaptı.
“Makedonien: Landschafts- und Kulturbilder” 1927.
ALFRED STRUCK “Makedonische Fahrten”
Yenice-i Vardar ve Makedonya'nın başka bölgeleri hakkında seyahat notları bulunmaktadır.
RICHARD VON MACH Makedonya'nın etnik ve dinî dağılımı üzerine değerlendirmelerde bulundu.
YORDAN IVANOV Makedonya'nın Bulgar nüfusu ve tarihî coğrafyası üzerine çalışmalar yaptı.
LEON LAMOUCHE Fransız asker ve Balkan araştırmacısı.
Makedonya'nın askerî ve etnografik durumu üzerine yazılar yazdı.
ANDRÉ CHERADAME Fransız gazeteci ve Balkan meseleleri üzerine çalışan yazar.
GABRIEL LOUIS-JARAY Balkanlar ve Makedonya meseleleri üzerine yazdı.
ANDRÉ ORIONI Makedonya ve Balkan siyaseti üzerine çalışmalar yapan Fransız isimlerden.
XIV. BALKAN SAVAŞLARI VE 1912–1914 DÖNEMİ
ANDREW ARCHIBALD PATON Balkanlar hakkında daha önceki dönemlerde seyahat ve diplomatik gözlemler yapan İngiliz yazarlardandır.
H. N. BRAILSFORD 1873–1958.
İngiliz gazeteci ve yazar.
“Macedonia: Its Races and Their Future” 1906.
Makedonya'nın halkları, dinleri, okulları ve milliyetçilik mücadelesi hakkında önemli bir Batılı kaynaktır.
EDMUND G. DILLON Balkanlar ve Makedonya meseleleri üzerine yazdı.
JOHN FOSTER FRASER Balkanlar ve Makedonya hakkında seyahat ve gözlemler yayımladı.
WILLIAM MILLER Balkan tarihi ve Osmanlı Balkanları üzerine önemli İngiliz tarihçidir.
GEORGE FREDERICK ABBOTT Balkanlar ve Makedonya hakkında yazılar yazdı.
MARY EDITH DURHAM 1863–1944.
Arnavutluk ve Balkanlar üzerine önemli İngiliz gezgin ve yazardır.
Makedonya'nın batı bölgeleri ve Balkan halkları hakkında gözlemleri bulunmaktadır.
ARTHUR JOHN EVANS 1851–1941.
Arkeolog ve gezgin.
Balkanlar ve Osmanlı Avrupa'sı hakkında seyahat ve arkeolojik gözlemleri vardır.
XV. 1914–1920 VE SONRASI
LEONHARD SCHULTZE JENA Makedonya'nın coğrafyası ve kültürel özellikleri üzerine daha sonraki önemli Alman çalışmasının sahibidir.
A. STRUCK Makedonya seyahatleri ve özellikle Vardar bölgesi hakkında önemli gözlemler bıraktı.
VLADIMIR GEORGIEV Balkan dilleri ve Makedonya dil tarihi üzerine daha sonraki dönemde çalışmalar yaptı.
ALEKSANDAR MATKOVSKI 1922–1992.
Makedonya'nın tarihî kaynaklarını sistematik biçimde derleyen araştırmacılardan biridir.
Özellikle:
“Makedonija vo delata na stranskite patopisci”
başlığı altında yabancı seyyahların Makedonya hakkındaki yazılarını dönemlere göre çok ciltli olarak topladı.
Matkovski'nin külliyatı şu dönemleri kapsar:
1371–1777 1778–1826 1827–1849 1850–1864 1864–1874 1875–1878 1879–1888 1889–1898 1894–1902 1903 1903–1904 1904–1905 1905–1908
Bu nedenle Makedonya seyahatnameleri konusunda başvurulması gereken en önemli bibliyografik toplamalardan biridir.
XVI. MAKEDONYA ETNOGRAFİK HARİTALARINDA ADI GEÇEN BAŞLICA İSİMLER
Aşağıdaki isimler doğrudan veya dolaylı biçimde Makedonya'nın 19. ve 20. yüzyıl başındaki etnografik haritalandırılmasıyla ilişkilidir:
Pavel Josef Šafárik
Ami Boué
Guillaume Lejean
Mackenzie
Irby
Heinrich Kiepert
August Heinrich Petermann
Carl Sax
Spiridon Gopčević
Vasil Kınçov
Cléanthès Nicolaïdès
Jovan Cvijić
D. M. Brancoff
R. von Mach
Yordan Ivanov
Lubor Niederle
Edward Stanford
James Wyld
Franz Bradaška
Karel Jaromír Erben
Viktor Grigoroviç
Vikenty Makušev
Mikhail Mirkovich
Stjepan Verković
Constant Desjardins
Davidovitch
Georg Weigand
F. Bianconi
Leonhard Schultze Jena
Alfred Struck
XVII. ÖZELLİKLE İNCELENMESİ GEREKEN KAYNAKLAR
Makedonya'nın nüfusu ve köylerinin kimliği araştırılırken aşağıdaki kaynaklar özellikle karşılaştırılmalıdır:
EVLİYA ÇELEBİ – Seyahatnâme
ESPRIT-MARIE COUSINÉRY – Voyage dans la Macédoine
WILLIAM MARTIN LEAKE – Travels in Northern Greece
AMI BOUÉ – La Turquie d'Europe
AUGUST GRISEBACH – Reise durch Rumelien
JOHANN GEORG VON HAHN – Balkan ve Arnavutluk araştırmaları
VICTOR GRIGOROVIÇ – Slav ve Balkan araştırmaları
PAVEL JOSEF ŠAFÁRIK – Slovanský zeměvid
GUILLAUME LEJEAN – Karte ethnographique de la Turquie d'Europe
MACKENZIE–IRBY – Travels in the Slavonic Provinces of Turkey-in-Europe
HEINRICH KIEPERT – Balkan ve Osmanlı etnografik haritaları
GEORG WEIGAND – Balkan dil ve etnografya araştırmaları
SPIRIDON GOPČEVIĆ – Makedonien und Alt-Serbien
VASIL KINÇOV – Македония. Етнография и статистика
CLÉANTHÈS NICOLAÏDÈS – La Macédoine
JOVAN CVIJIĆ – Remarques sur l'ethnographie de la Macédoine
D. M. BRANCOFF – Makedonya nüfus çalışmaları
R. VON MACH – Makedonya etnografyası
YORDAN IVANOV – Makedonya araştırmaları
H. N. BRAILSFORD – Macedonia: Its Races and Their Future
ALFRED STRUCK – Makedonische Fahrten
LEONHARD SCHULTZE JENA – Makedonien: Landschafts- und Kulturbilder
XVIII. ÇOK ÖNEMLİ BİR UYARI
Bu kaynakların hiçbiri tek başına Makedonya'nın etnik yapısının kesin ve değişmez belgesi olarak kullanılmamalıdır.
Çünkü 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Makedonya'da nüfus, dil, din, kilise bağlılığı, okul, millet ve siyasî aidiyet birbirinden farklı ölçütler olarak kullanılmaya başlanmıştır.
Aynı köy;
– bir kaynakta Bulgar, – başka bir kaynakta Sırp, – başka bir kaynakta Rum, – başka bir kaynakta Slav, – başka bir kaynakta Müslüman, – başka bir kaynakta Türk, –
olarak sınıflandırılabilmiştir.
Özellikle kilise bağlılığı, dil, okul ve siyasî aidiyet birbirinden ayrılmadan yapılan değerlendirmeler yanıltıcı olabilir.
Bu sebeple bir köyün tarihî kimliğini araştırırken:
Osmanlı tahrir defterleri,
Osmanlı nüfus defterleri,
Osmanlı salnameleri,
şer'iyye sicilleri,
vakıf kayıtları,
kilise ve patrikhane kayıtları,
Bulgar Eksarhlığı kayıtları,
Rum Patrikhanesi kayıtları,
Sırp kilise ve okul kayıtları,
yabancı seyyahların seyahatnameleri,
etnografik haritalar,
nüfus istatistikleri,
dil araştırmaları,
yerel aile ve mezar kayıtları
birlikte değerlendirilmelidir.
Özellikle KARACAOVA – KARACAABAD – VODİNA – YENİCE-İ VARDAR bölgesi için bu yöntem uygulanmalıdır.
Çünkü bu bölge, 19. yüzyıl ve 20. yüzyıl başındaki Bulgar, Sırp ve Yunan milliyetçiliklerinin nüfus ve kimlik mücadelesinin kesiştiği alanlardan biridir.
XIX. KARACAOVA ARAŞTIRMASI İÇİN ÖNCELİKLİ İSİMLER
Karacaova, Karacaabad, Vodina ve Yenice-i Vardar üzerinde çalışma yapılacaksa özellikle şu isimlerin eserleri karşılaştırılmalıdır:
EVLİYA ÇELEBİ ESPRIT-MARIE COUSINÉRY AMI BOUÉ AUGUST GRISEBACH GUILLAUME LEJEAN MACKENZIE IRBY HEINRICH KIEPERT GEORG WEIGAND SPIRIDON GOPČEVIĆ VASİL KINÇOV CLÉANTHÈS NICOLAÏDÈS JOVAN CVIJIĆ D. M. BRANCOFF R. VON MACH YORDAN IVANOV ALFRED STRUCK LEONHARD SCHULTZE JENA H. N. BRAILSFORD
Bunların yanına mutlaka OSMANLI SALNAMELERİ ve OSMANLI NÜFUS DEFTERLERİ konulmalıdır.
Böylece “bir seyyah ne yazmış?” sorusundan daha ileri gidilerek:
“Osmanlı kaydı ne diyor? Seyyah ne diyor? Dil araştırmacısı ne diyor? Bulgar kaynağı ne diyor? Sırp kaynağı ne diyor? Yunan kaynağı ne diyor? Etnografik harita ne gösteriyor? Ve aynı köy farklı kaynaklarda neden farklı gösteriliyor?”
soruları cevaplandırılabilir.
Bu yöntem, özellikle Karacaova'nın köy tarihleri ve mübadele öncesi nüfus yapısının araştırılmasında en sağlıklı karşılaştırma yöntemidir.
promacedonia.org +1
Matkovski'nin çok ciltli külliyatının 1371'den başlayıp 20. yüzyıl başlarına kadar dönemlere ayrılması da listenin neden bu kadar geniş tutulması gerektiğini gösteriyor. �
David Yayıncılık +1
Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı
