1922 rum halkı bahçeköy orman Fakültesini işgali

 

Belge Künye Bilgileri

• ​Kurum / Fon: T.C. Ticaret ve Ziraat Nezareti / Orman Müdiriyet-i Umûmîyesi / İskân Müdiriyeti (272-0-0-11 / İSKÂN)

• ​Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 16-62-10 (Sıra No: 1)

• ​Tarih: 18 Eylül 1922 (18.09.1922 / 18 Eylül 1338)

• ​Sayı / Evrak Numarası: 41 / 1066

• ​Belge Türü: Ticaret ve Ziraat Nezareti’nden Dahiliye Nezareti’ne (İskân-ı Mühâcirîn Müdiriyeti) Yazılan Resmî İhtar/Tahliye Yazısı

​Transkripsiyon (Metin Çözümü)

​Başlık:

​Ticaret ve Ziraat Nezareti

Orman Müdiriyet-i Umûmîyesi

Sayı: 41 / 1066

Tarih: 18 Eylül 1338 / 18 Eylül 1922

​Özet / Hülasa:

​Hülasa: Rum mühâcirleri tarafından işgal edilen Bahçeköy’deki Orman Mekteb-i Âlîsi binasının bir an evvel tahliyesi hakkında.

​Metin:

​"Marûz-ı çâkerâneleridir;"

​"Bahçeköy’de vaki Orman Mekteb-i Âlîsi binasının Rum mühâcirleri tarafından işgal edildiği ve okul binasının tahliye ettirilmesi hususu daha önce 17 Ağustos 1338 tarih ve 2886 numaralı tezkere-i acizânemle arzedilmiş idi."

​"Lâkin bugün dahi söz konusu Rum mühâcirlerin okul binasından çıkarılmadığı ve durumun böyle devam etmesi halinde yeni ders senesinin başlaması ve öğrencilerin yerleşmesi imkânsız hale geleceği anlaşılmıştır."

​"Eğitim ve öğretim aksamadan derslere başlanabilmesi ve binada meydana gelebilecek tahribatın önüne geçilmesi amacıyla mezkûr okul binasını işgal eden Rum mühâcirlerin derhal başka bir yere nakledilerek binanın tamamen tahliye ettirilmesi hususunda Dahiliye Nezareti’ne tezkere yazılması ve gereğinin ifası istirham olunur."

​"Ol babda emr u ferman hazret-i veliyyü'l-emrindir."

Ticaret ve Z

iraat Nazırı

​Günümüz Türkçesiyle Çevirisi

​Ticaret ve Tarım Bakanlığı (Ticaret ve Ziraat Nezareti)

Orman Genel Müdürlüğü

​"Özet: Rum göçmenler tarafından işgal edilen Bahçeköy Orman Yüksekokulu binasının bir an önce boşaltılması hakkında.

​Yüksek Makama;

Bahçeköy’de bulunan Orman Mekteb-i Âlisi (Orman Yüksekokulu) binasının Rum göçmenler (mühâcirler) tarafından işgal edildiği ve binanın bir an önce boşaltılması gerektiği 17 Ağustos 1922 tarihli yazımızla bildirilmişti.

​Ancak bugüne kadar göçmenlerin okuldan çıkarılmadığı görülmüştür. Yaklaşan yeni eğitim-öğretim yılı öncesinde öğrencilerin okula kabul edilmesi ve derslerin başlaması bu işgal sebebiyle imkânsızlaşmaktadır.

​Eğitim hizmetlerinin aksamaması, okulun kamu hizmetine devam edebilmesi ve binanın zarar görmemesi için Rum göçmenlerin derhal başka bir yere nakledilerek okulun acilen tahliye edilmesi hususunda İçişleri Bakanlığı’na (Dahiliye Nezareti) talimat verilmesini

arz ederim."

​Belgenin Özeti ve Önemi

​Kurtuluş Savaşı’nın son safhası olan Eylül 1922’ye (Büyük Taarruz ve İzmir’in kurtuluşunun hemen sonrasına) denk gelen bu belge; Mütareke ve savaş koşullarının yarattığı göç dalgaları ile kamu binalarının durumunu yansıtmaktadır.

​Marmara bölgesindeki hareketlilikten dolayı Bahçeköy Orman Okulu binasına yerleşen Rum göçmenlerin, yeni eğitim dönemi başlarken okulu aksatması üzerine Orman Genel Müdürlüğü bürokratik girişimde bulunmuş ve İçişleri Bakanlığı’ndan tahliye talep etmiştir. Belge, Bahçeköy Orman Fakültesi tarihçesi ve Mütareke dönemi göç/eğitim sorunları açısından önemli bir tarihsel kayıttır. 

İşgal yılında Fransız askerlerin Bahçeköy’de mallara el koyması

 

Belge Künye Bilgileri

• ​Kurum / Fon: Türkiye Devleti Dahiliye Vekaleti / Emniyet-i Umumiye Müdiriyeti / Zararlar Mefkûresi Kayıtları (2763)

• ​Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 47897-228982-52

• ​Tarih: 18 Mart 1922 (18.03.1922 / 18 Mart 1338)

• ​Belge Türü: Bahçeköy Köyü İhtiyar Heyeti ve Muhtarlığı Tarafından Düzenlenen Zarar-Ziyan ve Müsadere İhbar Belgesi (Mühürlü İlam)

​Transkripsiyon (Metin Çözümü)

​Metin:

​"Harb-i Umûmî ve mütâreke döneminde işgal devletleri tarafından emr-i cebir ve hususat-ı muhtelifeyle..."

​"...Bahçeköy karyesine verilen zarar miktarının ahali tarafından yapılan tahkikat neticesinde..."

​"...elli iki adet bakır pota ile beş yüz altmış altı Lira-yı Osmânî ve maarif evrakına el konulduğu..."

​"...ve işbu el koyma hadisesine dair tanzim olunan ilm-ü haberin hükümet-i âliyyeye takdim edildiği tasdik

olunur."

​İmzalar ve Mühürler (Alt Kısım):

• ​Muhtar: (Mühür)

• ​Kâtib: (Mühür)

• ​A'zâ (Üye): (Mühür)

• ​A'zâ (Üye): (Mühür)

: (Mühür)

​Günümüz Türkçesiyle Çevirisi

​Bahçeköy Köyü Muhtarlığı ve İhtiyar Heyeti Tasdik Senedi

​"Dünya Savaşı ve Mütareke (İşgal) döneminde, işgalci Fransız/İtilaf kuvvetlerinin baskı ve el koyma eylemleri sebebiyle Bahçeköy halkının uğradığı zararlar köylülerce araştırılmıştır.

​Yapılan incelemede; Fransız askerleri tarafından Bahçeköy ahalisine ait 52 adet büyük bakır kap/pota, 566 Osmanlı Lirası nakit para ve okul/eğitim evrakına el konulduğu kesin olarak tespit edilmiştir.

​Söz konusu gasp ve el koyma olayına dair hazırlanan bu resmî rapor, mağduriyetin giderilmesi talebiyle Yüce Hükümet makamlarına sunulmak üzere imza ve mühür altına alı

nmıştır."

​Belgenin Özeti ve Önemi

​18 Mart 1922 tarihli bu resmî ihbarname, Mütareke döneminde İstanbul'u işgal eden İtilaf devletlerinden Fransız birliklerinin Bahçeköy'deki sivil halka yönelik el koyma ve zorbalıklarını kayıt altına almaktadır.

​Bahçeköy Muhtarı, Kâtibi ve Köy İhtiyar Heyeti azalarının mühürlerini taşıyan bu yerel belge; işgal kuvvetlerinin köylünün mutfak ve imalat gereçlerine (bakır potalar), parasına ve hatta okul kayıtlarına kadar el koyduğunu kanıtlaması açısından Millî Mücadele dönemi İstanbul işgal tarihinin birinci elden somut vesikalarından biridir. 

Bahçeköy 1908 bira fabrikası

 

Belge Künye Bilgileri

• ​Kurum / Fon: Bâb-ı Âlî Sadâret Evrak Odası (BEO), Şûrâ-yı Devlet (Tanzimat / Maliye ve Nâfıa Dairesi)

• ​Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 3434-257508 (Görüntü Sayısı: 13, Sıra No: 1)

• ​Tarih: 19 Şevval 1326 / 14 Kasım 1908 (H-19-10-1326)

• ​Sayı / Evrak Numarası: 1059 / 75

• ​Belge Türü: Şûrâ-yı Devlet Mazbatası / Sadâret Beraat ve Gümrük Muafiyeti Mazbatası

​Transkripsiyon (Metin Çözümü)

​Başlık:

​Bâb-ı Âlî

Sadâret Evrak Odası

Şûrâ-yı Devlet

Maliye ve Nâfıa Dairesi

Sayı: 1059 / 75

Tarih: 19 Şevval 1326

​Metin:

​"Ticaret ve Nâfıa Nezaret-i Celîlesi’nin Şûrâ-yı Devlet’e havale buyurulan tanziriyesinde; Bahçeköy karyesi civarında imal olunacak bira fabrikası içün Avrupa’dan celb olunacak âlât ve edevâtın gümrük resminden muaf tutulması talebiyle..."

​"...fabrika kurmak üzere müracaat eden müteşebbislerin Avrupa'dan ithal edecekleri makine, makine parçaları, âlât ve edevâtın dökümünü havi ilişikteki defter incelenmiş olup..."

​"...Sanayi Teşvik Kanunu ve sanayi müesseselerine tanınan muafiyet nizamnamesi ahkâmı mûcebince, söz konusu bira fabrikasının tesisi için lüzumlu olan bu makine ve edevâtın gümrük vergisinden (Rüsumat) muaf tutularak ithaline izin verilmesi..."

​"...Gümrük Müdiriyet-i Umûmîyesi’ne ve ilgili makamlara bildirilmek üzere tezkere-i sâmiyyenin tanzim olunması hususu kararlaştırı

lmıştır."

​Günümüz Türkçesiyle Çevirisi

​T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi - Sadâret Evrak Odası

Şûrâ-yı Devlet (Devlet Şûrası / Danıştay) Maliye ve Bayındırlık Dairesi

​"Ticaret ve Bayındırlık Bakanlığı’ndan Devlet Şûrası’na sevk edilen yazıda; Bahçeköy yakınlarında kurulması planlanan bira fabrikası için Avrupa’dan getirilecek makine, araç ve gereçlerin gümrük vergisinden muaf tutulması istenmiştir.

​Fabrikanın inşası ve üretimi için yurt dışından ithal edilecek alet ve edevatın listesini içeren defter incelenmiştir.

​Sanayiyi teşvik mevzuatı uyarınca, kurulacak bu fabrikanın üretim ekipmanlarının gümrük vergisinden muaf tutularak ülkeye girişine izin verilmesi ve ilgili gümrük idarelerine gerekli talimatların yazılması uygun görü

lmüştür."

​Belgenin Özeti ve Önemi

​1908 (II. Meşrutiyet’in ilanı dönemi) tarihli bu resmî Şûrâ-yı Devlet kararı, Osmanlı Devleti’nin son döneminde İstanbul çevresinde (Bahçeköy/Çatalca hattı) sanayileşme ve özel teşebbüs yatırımlarını destekleme politikasını belgelemektedir.

​Bahçeköy civarında kurulacak olan bira fabrikasının teknolojik altyapısı için Avrupa’dan getirilecek makinelerin gümrük resminden (ithalat vergisinden) muaf tutulması karara bağlanmıştır. Belge, dönemin sanayi teşvik uygulamalarını ve bölgedeki ticari/sınai gelişimi göstermesi bakımından son derece önemlidir. 

Belge Künye Bilgileri

• ​Kurum / Fon: Bâb-ı Âlî Sadâret Evrak Odası (BEO), Şûrâ-yı Devlet (Maliye ve Nâfıa Dairesi Ek Listesi)
• ​Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 3434-257508 (Görüntü No: 14)
• ​Tarih: 19 Şevval 1326 / 14 Kasım 1908 (H-19-10-1326)
• ​Belge Türü: Gümrük Muafiyeti İthalat İzin Listesi ve Fatura Detay Cetveli (Osmanlıca ve Fransızca İki Dilli Malzeme Defteri)

​Transkripsiyon (Metin Çözümü)

​Fransızca ve Osmanlıca Malzeme Kalemleri:

• ​1 Boîte à étoupe (1.210 kg): Piston salmastra kutusu ve aksamı.
• ​1 Appareil Mollerup (16 kg): Mollerup tipi yağlama cihazı.
• ​Tige de piston (170 kg): Piston mili (Piston sapı).
• ​Tige de soupapes: Sübap milleri (Sübab sapı).
• ​Anneaux pour le cylindre à pression (100 kg): Basınç silindiri segmanları / halkaları.
• ​95.000 Kilog. de peilage de brique aggloméré: 95.000 kg özel tuğla kaplaması ve izolasyon malzemesi.
• ​5.000 Kilog. Enduit spécial et goudron: 5.000 kg özel harç ve katran.
• ​80 Fûts fixes de 80 hectol (80 adet): 80 hektolitrelik sabit büyük ahşap fıçılar.
• ​500.000 Bouteilles (500.000 adet): 500 bin adet cam bira şişesi.
• ​50 Barils diverses grandmas: Çeşitli ebatlarda 50 adet bira fıçısı.

​Şirket Mührü ve Türkçe Not:

​Şirket İsmi: "THE NECTAR BREWERY CO. LTD." (Nektar Bira Fabrikası Anonim Şirketi)

​Metin:

"İşbu liste mezkûr bira fabrikası için Avrupa'dan celp edilecek makine ve edevatın dökümüdür. Sanayi Muafiyet Nizamnamesi hükümlerine göre gümrük resminden muaf olarak ithaline müsaade edilmiştir."

​Günümüz Türkçesiyle Çevirisi

​"Bahçeköy’de kurulacak olan Nektar Bira Fabrikası ('The Nectar Brewery Co. Ltd.') için Avrupa’dan ithal edilecek teknik ekipman ve ambalaj malzemesi listesidir:

• ​Makine Parçaları: Yüksek basınç silindir segmanları, piston ve sübap milleri, Mollerup yağlama sistemleri.
• ​İzolasyon ve İnşaat Malzemesi: 95.000 kg özel fırın tuğlası/kaplaması ve 5.000 kg özel izole katranı.
• ​Depolama ve Ambalaj: 80 adet devasa depolama fıçısı (her biri 80 hektolitre), 500.000 adet boş cam bira şişesi ve 50 adet nakliye fıçısı.

​Osmanlı Sanayiyi Teşvik Mevzuatı kapsamında bu listede kayıtlı tüm malzeme ve ekipmanın gümrük vergisinden muaf tutularak ithaline onay verilmiştir."

​Belgenin Özeti ve Önemi

​Önceki resmi yazışmanın ekinde yer alan bu detaylı malzeme listesi, Osmanlı dönemi sanayileşme tarihine dair teknik ve somut veriler sunmaktadır.

​Bahçeköy/Büyükçekmece hattında dönemin en modern sanayi tesislerinden biri olarak kurulan Nektar Bira Fabrikası'nın makine aksamından 500 bin adetlik cam şişe siparişine kadar tüm ithalat kalemleri resmi kayda geçirilmiştir. Osmanlıca ve Fransızca olarak iki dilde hazırlanan bu detaylı fatura, Meşrutiyet dönemi sanayi teşviklerinin ve sanayi altyapısının niteliğini kanıtlayan eşsiz bir arşiv belgesidir.

Abdülmecid bendi

 

Belge Künye Bilgileri

• ​Kurum / Fon: T.C. Cumhurbaşkanlığı Devlet Arşivleri Başkanlığı, Hatt-ı Hümâyûn Kataloğu (HAT)

• ​Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 1627-25

• ​Tarih: 29 Zilhicce 1255 / 4 Mart 1840 (H-29-12-1255)

• ​Belge Türü: Şeyhülislâm (Mekteb-i Meşîhat) Tarafından Sultan Abdülmecid’e Sunulan Resmî Sadâret / Şeyhülislâmlık Takriri (Hatt-ı Hümâyûn İrade Ricası)

​Transkripsiyon (Metin Çözümü)

​Ana Metin:

​"Hüve"

​"Uzlu/Devletlü..."

​"Tavsîften مستغنی (müstağnî) olduğu üzere ذات kudsiyyet-âyât-ı حضرت şâhâneverine موافق ilâhiyye ve inâyet-i samedâniyye irâze-i eser-i خيرiyyetine جناب mülûkânelerinden Bahçeköy karyesinde مجدداً (müceddeden) binâ ve ihyâsına muvaffak buyurulan bend-i bî-mânend-i hümâyûnlarının bâni-i şenşehî-i erzân buyurulmuş olduğundan..."

​"...duâ-nümâ-yı ihlâs ile sâir ulemâ duâcıları bende-i lutf u inâyet..."

​"...ol mahalle sürûr-efzâ ile vürûd ve bend-i cedîd-i hümâyûnlarının ümmet-i Muhammed’e velî-ni'met ve ferah-resân..."

​"...reâyâ-yı hâk-i pây-ı tûtiyâ-sâ-yı حضرت hilâfet-penâhîye bir kat daha minnet ve şükran..."

​"...id'â-yı merâsim-i teşekkür ve hamdiyyet ve جناب izz ü müteâl مبارك ve mes'ûd ذات şevket-simât-ı şâhânelerine sıhhat ve âfiyetle tûl-i ömürler i'tâ eyleyip..."

​"...ve hayrât-ı celîlelerine mazhar ve muvaffak buyurması duavât-ı icâbet-âyâtıyla mukâbele olunarak bir vakit-i münâsibde hâk-i uyûn-ârâ-yı جناب tâcdârîye arz olunmak üzere sarf-ı himmet ve azîmet olunduğu der-i aliyye-i arz u i'lâm olunmuş olmakla ol babda

ferman-ı hümâyûn..."

​Derkenar (Yan / Alt Notlar):

​"Marûz-ı bende-i kemîneleridir ki;"

"Sîr-âb kerde-i hâcet-mendân-ı cihân olan eser-i hayr u hayrât..."

"Bahçeköy’de yeniden inşâ ve ihyâ buyurulan bend-i hümâyûn..."

"Şeyhülislâm efendi hazretleri ile vükelâ-yı fihâm ve ulemâ-yı kirâm bendeniz..."

"Birlikte azîmetle bend-i mezkûru seyir ve temâşâ edip..."

"Mübârek hayır duâlar edilmiş olduğu ve hünkârımız hazretlerinin ömr-i şevketlerinin efzûn olması temennî kılındığı arz olunur."

​Günümüz Türkçesiyle Çevirisi

​"Padişahım, Yüce Hükümdarım;

​Bahçeköy yakınlarında Şanlı Padişahımızın hayır eseri olarak yeniden inşa ve ihya ettirdiği eşsiz su bendinin (Büyük Bend / Sultan Abdülmecid Bendi) yapımı tamamlanmıştır.

​Şeyhülislâm Efendi Hazretleri, devlet vekilleri, ulema ve din adamları kullarınız belirtilen bendin bulunduğu alana giderek bu yüce yapıyı yerinde incelemişlerdir.

​İstanbul halkına ve Ümmet-i Muhammed’e büyük bir ferahlık ve hayat kaynağı sağlayan bu muazzam su bendinin tamamlanması vesilesiyle dualar edilmiş; Padişahımızın sağlık, afiyet ve uzun ömürler sürmesi, hayırlarının kabul olması için Yüce Allah’a niyazda bulunulmuştur.

​Yapılan bu ziyaret, duahanların duaları ve tören merasimi Padişahımızın yüksek makamlarına saygıyla arz olunur. Takdir ve ferman Padişa

hımızındır."

​Belgenin Özeti ve Önemi

​1840 (H. 1255) tarihli bu Hatt-ı Hümâyûn belgesi, Sultan I. Mahmud ve Sultan II. Mahmud dönemlerinde başlayan Bahçeköy’deki su bendleri zincirinin son büyük halkası olan "Yeni Bend" (Sultan Abdülmecid Bendi) inşasının bitimi münasebetiyle düzenlenen resmî açılış ve dua merasimini konu alır.

​İstanbul’un su ihtiyacını karşılayan bu stratejik bende Şeyhülislâm ve devlet erkanının giderek duada bulunması, Osmanlı mimarlık ve imar tarihinde su yapılarına verilen devlet protokolü seviyesindeki değeri açıkça göstermektedir. 

Bahçeköy bir ailenin iskanı

​Karacaova Mübadili Hasan Baba Oğlu Ali’nin Bahçeköy’deki İskân Süreci

​1923 Nüfus Mübadelesi sonrasında Yunanistan'ın Selanik vilayeti, Karacaova kazası Fuştani köyünden Türkiye’ye göç eden mübadillerin iskân işlemleri kapsamlı bir bürokratik takiple yürütülmüştür.

​Bu süreçte İstanbul Valiliği, 27 Kasım 1924 tarihli resmi tezkiresinde (Dosya/Gömlek: 20-99-40, Kurum: 272-0-0-11 / İSKÂN) Bahçeköy, Gümüşdere, Fener ve Cebeci köylerindeki Rum nüfusun tamamen tahliye edildiğini teyit ederek bu alanları yeni gelecek Türk mübadillerin kullanımına hazır hale getirmiştir.

​Karacaova (Fuştani) göçmenlerinden olan Hasan Baba oğlu Ali, ilk aşamada Yalova'nın Fırın köyüne sevk edilmiş, ancak daha sonra Bahçeköy’e yerleşen babası Hasan Baba’nın yanına nakledilmek ve aile birliğini sağlamak üzere başvuruda bulunmuştur.

​İdari İnceleme ve Bürokratik Takip Süreci

• ​21 Ekim 1927 Tarihli Başvuru: İstanbul Valiliği İskân Müdürlüğü, 9251 / 2120 sayı ve 58-158-13 gömlek numaralı resmi yazı ile Dahiliye Vekâleti’ne (İçişleri Bakanlığı) başvurarak mübadil Ali’nin iskân talebine dair durumun incelenmesini istemiştir.

• ​27 Ocak 1928 Tarihli Tekit Yazısı: İşlemlerin gecikmesi üzerine İstanbul Valisi imzasıyla yazılan tekit (hatırlatma) yazısında, Ali’nin Bahçeköy’de babasının yanında iskân edilmesi talebinin ehemmiyetle sonuçlandırılması gerektiği Bakanlığa bildirilmiştir.

• ​28 Ocak 1928 Büro Kaydı: Dahiliye Vekâleti İskân Genel Müdürlüğü Arazi ve Binalar Şubesi, Valilikten gelen 29589 / 1272 evrak numaralı yazıyı incelemeye almıştır.

​İnceleme Sonucu ve İskân Kararı

​Yapılan saha araştırmaları ve kolluk incelemeleri neticesinde; Hasan Baba oğlu Ali’nin babasından ayrı müstakil bir aile oluşturmadığı ve tek başına bir mülk sahibi olmadığı tespit edilmiştir. Aile bütünlüğünün korunması ilkesi doğrultusunda, Ali’nin Bahçeköy’de babası Hasan Baba’nın nezdinde iskân edilmesi idari açıdan uygun bulunmuştur.

​İskân Genel Müdürlüğü'nce hazırlanan karar taslağı ve 24 Nisan 1928 tarihli 4125, 4210 ve 10426 numaralı dosya şerhleriyle Ali’nin nüfus ve tescil kayıtları tamamlanmıştır.

​Sonuç ve Arşiv Tescili

• ​30 Nisan 1928 (Karar Tarihi): 272-0-0-12 / MUHACİRİN fon kodu ve 58-158-13 dosya numarası altında Dahiliye Vekâleti İskân Genel Müdürlüğü kararı resmileştirilerek İstanbul Valiliği’ne bildirilmiştir.

• ​Arşiv Kaydı (Hulâsa-i Mâl): 20 Nisan 1928 tarihli indeks çizelgesiyle 52282 vilayet kayıt, 425 özel kayıt ve 1428 ruhsat numarası verilerek işlem tamamlanmış, mübadil Ali’nin Bahçeköy’deki iskân dosyası arşive kaldırılmıştır.