Gostolob Köyü: Osmanlı Rumeli’sinde Bir Evlad-ı Fatihan Yerleşimi
Selanik Sancağı’na bağlı Karacaova bölgesinde yer alan Gostolob (Gustulüp / bugünkü Konstantia), Osmanlı Rumeli tarihinin dikkat çekici köylerinden biridir. Arşiv kayıtları incelendiğinde köyün sıradan bir tarım köyü olmadığı; askerî, idarî ve üretim merkezli bir Osmanlı taşra yerleşimi olduğu görülmektedir.
1530 tarihli Osmanlı tahrir kayıtlarında köyde 76 gayrimüslim ve yalnızca 1 Müslüman hane bulunmaktadır. Bu dönemde Gostolob hâlâ eski Balkan-Hristiyan yerleşimi karakterindedir. Ancak 1568 yılına gelindiğinde toplam hane sayısı 77’den 52’ye düşmüş, gayrimüslim nüfus azalmış ve Müslüman çekirdek oluşmaya başlamıştır.
Bu dönemde kayıtlarda ilk kez:
Çiftlik-i Hasan
Çiftlik-i Hamza
Çiftlik-i Hacı Cafer
gibi Müslüman çiftlik yapıları görülmektedir. Özellikle “Çiftlik-i Hasan, merd-i tımar” kaydı büyük önem taşır. Bu ifade, Hasan’ın sıradan köylü değil, tımar sahibi askerî sınıfa mensup bir sipahi olduğunu göstermektedir.
Aynı belgede geçen: “haliya der-yed-i Memi veled-i O” ifadesi ise Hasan Çiftliği’nin Hasan’dan sonra oğlu Memi’nin tasarrufunda bulunduğunu göstermektedir. Bu durum, aile ve mülk devamlılığı açısından dikkat çekicidir.
1568 ile 1683 arasındaki süreçte Gostolob önemli bir dönüşüm yaşamıştır. 1683 kayıtlarında Müslüman hane sayısı 23’e yükselirken gayrimüslim hane sayısı 15’e düşmektedir. Böylece köyde Müslüman nüfus çoğunluğa geçmiştir.
1683 kayıtlarında görülen:
Hasan Bey Çiftliği
Mustafa bin Kethüda
Abdulbaki bin Hamza
Ali bin İbrahim
gibi isimler, köyde askerî ve idarî ailelerin yerleşik hâle geldiğini göstermektedir.
Kayıtlarda geçen:
Sipahi
Sekban
Alemdar
Bölükbaşı
Serçeri
Çavuş
Kethüda
Yazıcı
Münşi
gibi unvanlar, Gostolob’un klasik bir reaya köyü değil; Osmanlı’nın Rumeli’de oluşturduğu askerî-iskan düzeninin parçası olduğunu ortaya koymaktadır.
1831 nüfus kayıtlarında ise köy artık açık biçimde “Evlad-ı Fatihan” karakteri göstermektedir. Köyde:
Yazıcı,
Münşi,
Molla,
İmam,
Alemdar,
Sipahi,
Sekban
gibi lakapların yoğunluğu dikkat çekmektedir.
Özellikle: “Hasan oğlu Ahmed Yazıcı” kaydı önemlidir. Bu kayıt, 1568’deki Tımar Hasan ve 1683’teki Hasan Bey Çiftliği hattının sonraki kuşaklarda “Yazıcı” lakabıyla devam etmiş olabileceği ihtimalini güçlendirmektedir.
Bu bağlantı kesin bir soy zinciri olarak kanıtlanmış değildir. Ancak:
aynı köy,
aynı çiftlik hattı,
Hasan Bey adı,
aile hafızası,
Yazıcı lakabı,
askerî-idarî yapı
birlikte değerlendirildiğinde güçlü bir tarihsel süreklilik görülmektedir.
Gostolob’daki lakaplar köyün çok katmanlı yapısını da ortaya koymaktadır. Köyde:
Türkçe/Osmanlı askerî lakapları,
Slav-Balkan kökenli lakaplar,
Arnavut etkili isimler,
yerel ağızdan türemiş aile adları
bir arada bulunmaktadır.
Belo, Rude, Lişo, Menko, Mançe, Jore gibi Slavca kökenli lakaplar; Toska gibi Arnavut çağrışımlı isimler; Ulah, Nemçe, Arap, Zenci gibi etnik çağrışımlı lakaplar köyün Balkan coğrafyasıyla olan kültürel temasını göstermektedir.
Ancak köyün genel karakteri:
Türk-Müslüman,
askerî,
Osmanlı idarî sistemiyle bağlantılı,
Evlad-ı Fatihan yerleşimi
şeklinde görünmektedir.
1850’li yıllarda bölgeyi gezen seyyahların Müslüman halkın Makedonca konuştuğunu belirtmesi de Rumeli açısından olağan bir durumdur. Osmanlı Rumelisi’nde dil ile kimlik her zaman aynı olmamıştır. Yüzyıllar boyunca yerli Balkan halkları ile iç içe yaşayan Müslüman topluluklar, günlük yaşamda yerel dili kullanmaya devam etmişlerdir.
Ayrıca Osmanlı öncesinde Karacaova ve Vardar hattında:
Peçenek,
Kuman/Kıpçak,
Uz/Oğuz
gibi Türkik toplulukların bulunduğu da Bizans kaynaklarında görülmektedir. Bu nedenle bölgedeki bazı ailelerin köklerinde Osmanlı öncesi Türkik unsurların bulunması ihtimal dahilindedir. Ancak mevcut arşiv belgeleri doğrudan böyle bir soy bağlantısını kesin olarak göstermemektedir.
Sonuç olarak Gostolob:
eski Balkan yerli nüfusu,
Osmanlı öncesi Türkik etkiler,
Evrenosoğulları dönemindeki Yörük/Türkmen iskânı,
Evlad-ı Fatihan sistemi,
askerî ve idarî Osmanlı yerleşimi
katmanlarının birleştiği tarihî bir Rumeli köyü görünümündedir.
Bağımsız Araştırmacı Yazar Hüsnü Yazıcı
