Belge Künye Bilgileri
- Kurum / Fon: Bâb-ı Âlî Sadâret Evrak Odası (BEO), Şûrâ-yı Devlet (Tanzimat / Maliye ve Nâfıa Dairesi)
- Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 3434-257508 (Görüntü Sayısı: 13, Sıra No: 1)
- Tarih: 19 Şevval 1326 / 14 Kasım 1908 (H-19-10-1326)
- Sayı / Evrak Numarası: 1059 / 75
- Belge Türü: Şûrâ-yı Devlet Mazbatası / Sadâret Beraat ve Gümrük Muafiyeti Mazbatası
Transkripsiyon (Metin Çözümü)
Başlık:
Bâb-ı Âlî
Sadâret Evrak Odası
Şûrâ-yı Devlet
Maliye ve Nâfıa Dairesi
Sayı: 1059 / 75
Tarih: 19 Şevval 1326
Metin:
"Ticaret ve Nâfıa Nezaret-i Celîlesi’nin Şûrâ-yı Devlet’e havale buyurulan tanziriyesinde; Bahçeköy karyesi civarında imal olunacak bira fabrikası içün Avrupa’dan celb olunacak âlât ve edevâtın gümrük resminden muaf tutulması talebiyle..."
"...fabrika kurmak üzere müracaat eden müteşebbislerin Avrupa'dan ithal edecekleri makine, makine parçaları, âlât ve edevâtın dökümünü havi ilişikteki defter incelenmiş olup..."
"...Sanayi Teşvik Kanunu ve sanayi müesseselerine tanınan muafiyet nizamnamesi ahkâmı mûcebince, söz konusu bira fabrikasının tesisi için lüzumlu olan bu makine ve edevâtın gümrük vergisinden (Rüsumat) muaf tutularak ithaline izin verilmesi..."
"...Gümrük Müdiriyet-i Umûmîyesi’ne ve ilgili makamlara bildirilmek üzere tezkere-i sâmiyyenin tanzim olunması hususu kararlaştırı
lmıştır."
Günümüz Türkçesiyle Çevirisi
T.C. Başbakanlık Osmanlı Arşivi - Sadâret Evrak Odası
Şûrâ-yı Devlet (Devlet Şûrası / Danıştay) Maliye ve Bayındırlık Dairesi
"Ticaret ve Bayındırlık Bakanlığı’ndan Devlet Şûrası’na sevk edilen yazıda; Bahçeköy yakınlarında kurulması planlanan bira fabrikası için Avrupa’dan getirilecek makine, araç ve gereçlerin gümrük vergisinden muaf tutulması istenmiştir.
Fabrikanın inşası ve üretimi için yurt dışından ithal edilecek alet ve edevatın listesini içeren defter incelenmiştir.
Sanayiyi teşvik mevzuatı uyarınca, kurulacak bu fabrikanın üretim ekipmanlarının gümrük vergisinden muaf tutularak ülkeye girişine izin verilmesi ve ilgili gümrük idarelerine gerekli talimatların yazılması uygun görü
lmüştür."
Belgenin Özeti ve Önemi
1908 (II. Meşrutiyet’in ilanı dönemi) tarihli bu resmî Şûrâ-yı Devlet kararı, Osmanlı Devleti’nin son döneminde İstanbul çevresinde (Bahçeköy/Çatalca hattı) sanayileşme ve özel teşebbüs yatırımlarını destekleme politikasını belgelemektedir.
Bahçeköy civarında kurulacak olan bira fabrikasının teknolojik altyapısı için Avrupa’dan getirilecek makinelerin gümrük resminden (ithalat vergisinden) muaf tutulması karara bağlanmıştır. Belge, dönemin sanayi teşvik uygulamalarını ve bölgedeki ticari/sınai gelişimi göstermesi bakımından son derece önemlidir.
Belge Künye Bilgileri
- Kurum / Fon: Bâb-ı Âlî Sadâret Evrak Odası (BEO), Şûrâ-yı Devlet (Maliye ve Nâfıa Dairesi Ek Listesi)
- Yer Bilgisi (Dosya / Gömlek): 3434-257508 (Görüntü No: 14)
- Tarih: 19 Şevval 1326 / 14 Kasım 1908 (H-19-10-1326)
- Belge Türü: Gümrük Muafiyeti İthalat İzin Listesi ve Fatura Detay Cetveli (Osmanlıca ve Fransızca İki Dilli Malzeme Defteri)
Transkripsiyon (Metin Çözümü)
Fransızca ve Osmanlıca Malzeme Kalemleri:
- 1 Boîte à étoupe (1.210 kg): Piston salmastra kutusu ve aksamı.
- 1 Appareil Mollerup (16 kg): Mollerup tipi yağlama cihazı.
- Tige de piston (170 kg): Piston mili (Piston sapı).
- Tige de soupapes: Sübap milleri (Sübab sapı).
- Anneaux pour le cylindre à pression (100 kg): Basınç silindiri segmanları / halkaları.
- 95.000 Kilog. de peilage de brique aggloméré: 95.000 kg özel tuğla kaplaması ve izolasyon malzemesi.
- 5.000 Kilog. Enduit spécial et goudron: 5.000 kg özel harç ve katran.
- 80 Fûts fixes de 80 hectol (80 adet): 80 hektolitrelik sabit büyük ahşap fıçılar.
- 500.000 Bouteilles (500.000 adet): 500 bin adet cam bira şişesi.
- 50 Barils diverses grandmas: Çeşitli ebatlarda 50 adet bira fıçısı.
Şirket Mührü ve Türkçe Not:
Şirket İsmi: "THE NECTAR BREWERY CO. LTD." (Nektar Bira Fabrikası Anonim Şirketi)
Metin:
"İşbu liste mezkûr bira fabrikası için Avrupa'dan celp edilecek makine ve edevatın dökümüdür. Sanayi Muafiyet Nizamnamesi hükümlerine göre gümrük resminden muaf olarak ithaline müsaade edilmiştir."
Günümüz Türkçesiyle Çevirisi
"Bahçeköy’de kurulacak olan Nektar Bira Fabrikası ('The Nectar Brewery Co. Ltd.') için Avrupa’dan ithal edilecek teknik ekipman ve ambalaj malzemesi listesidir:
- Makine Parçaları: Yüksek basınç silindir segmanları, piston ve sübap milleri, Mollerup yağlama sistemleri.
- İzolasyon ve İnşaat Malzemesi: 95.000 kg özel fırın tuğlası/kaplaması ve 5.000 kg özel izole katranı.
- Depolama ve Ambalaj: 80 adet devasa depolama fıçısı (her biri 80 hektolitre), 500.000 adet boş cam bira şişesi ve 50 adet nakliye fıçısı.
Osmanlı Sanayiyi Teşvik Mevzuatı kapsamında bu listede kayıtlı tüm malzeme ve ekipmanın gümrük vergisinden muaf tutularak ithaline onay verilmiştir."
Belgenin Özeti ve Önemi
Önceki resmi yazışmanın ekinde yer alan bu detaylı malzeme listesi, Osmanlı dönemi sanayileşme tarihine dair teknik ve somut veriler sunmaktadır.
Bahçeköy/Büyükçekmece hattında dönemin en modern sanayi tesislerinden biri olarak kurulan Nektar Bira Fabrikası'nın makine aksamından 500 bin adetlik cam şişe siparişine kadar tüm ithalat kalemleri resmi kayda geçirilmiştir. Osmanlıca ve Fransızca olarak iki dilde hazırlanan bu detaylı fatura, Meşrutiyet dönemi sanayi teşviklerinin ve sanayi altyapısının niteliğini kanıtlayan eşsiz bir arşiv belgesidir.
